Whalesbook
ભારતનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક: ન્યુક્લિયર પાવરમાં જંગી વૃદ્ધિ
India 2047 સુધીમાં 100 GW ન્યુક્લિયર પાવર ક્ષમતા સુધી પહોંચવાનું એક મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય ધરાવે છે. આ યોજના દેશની ઉર્જા સુરક્ષા (Energy Security) સુનિશ્ચિત કરવા, વધતી વીજળીની માંગને પહોંચી વળવા અને ડિકાર્બોનાઇઝેશન (Decarbonization) ના લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે. સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) ના ચેરપર્સન (Chairperson) એ પણ આ પ્રોજેક્ટના મોટા પાયા પર ભાર મૂક્યો છે અને ઝડપી વિકાસની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. આ સંક્રમણને વધુ ખાનગી રોકાણકારોને આકર્ષવા માટે બનાવવામાં આવેલા નવા કાયદાઓ દ્વારા સમર્થન મળે છે, જે દેશમાં ન્યુક્લિયર ઉર્જાના વિકાસની રીત બદલી નાખશે.
11 ગણાથી વધુ વૃદ્ધિનું આયોજન
India તેનો વર્તમાન અંદાજે 8.8 GW ન્યુક્લિયર પાવર ક્ષમતાને 2047 સુધીમાં 100 GW સુધી લઈ જવા માંગે છે, જે 11 ગણાથી વધુનો વધારો છે. આ લક્ષ્ય India ની લાંબા ગાળાની એનર્જી સિક્યોરિટી અને 2070 સુધીમાં નેટ-ઝીરો (Net-zero) ઉત્સર્જન પ્રાપ્ત કરવાના ઉદ્દેશ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ છે. દેશની વીજળીની માંગ 2030 સુધી વાર્ષિક 6.4% ના દરે વધવાની ધારણા છે, જેના માટે સૌર અને પવન ઉર્જા જેવા નવીનીકરણીય સ્ત્રોતો સાથે વિશ્વસનીય બેઝલોડ એનર્જી (Baseload Energy) ની જરૂર પડશે.
'SHANTI Act': પ્રાઇવેટ સેક્ટર માટે નવા દ્વાર
આ વ્યૂહરચનાનો મુખ્ય આધાર 'Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India (SHANTI) Act, 2025' છે. આ કાયદો India ના ન્યુક્લિયર કાનૂની માળખામાં મોટો ફેરફાર કરે છે, જે 1962 ના Atomic Energy Act પછી પ્રથમ વખત પ્રાઇવેટ કંપનીઓને પ્લાન્ટ્સ બાંધવા, સંચાલિત કરવા અને માલિકી ધરાવવાની મંજૂરી આપે છે. આ પગલાંથી વધુ રોકાણ આકર્ષાશે અને પ્રોજેક્ટ્સ ઝડપી બનવાની અપેક્ષા છે. BSE પાવર ઇન્ડેક્સ (BSE Power Index) એ ઉર્જા ક્ષેત્રમાં રોકાણકારોનો રસ દર્શાવ્યો છે, જેણે 17 એપ્રિલ 2026 સુધીમાં લગભગ 13.56% નું 1-વર્ષનું વળતર આપ્યું છે. Larsen & Toubro (L&T) જેવી કંપનીઓ આ વિકાસ માટે તૈયાર થઈ રહી છે, જે આગામી પાંચ વર્ષમાં તેના ન્યુક્લિયર એનર્જી રેવન્યુ (Nuclear Energy Revenue) ને ત્રણ ગણી કરવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.
વૈશ્વિક પરિપ્રેક્ષ્ય અને ટેકનોલોજી
India ના ન્યુક્લિયર લક્ષ્યાંકો કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં ન્યુક્લિયર ઉર્જાની ભૂમિકા અંગેના વૈશ્વિક વલણ સાથે સુસંગત છે. ઇન્ટરનેશનલ એટોમિક એનર્જી એજન્સી (IAEA) નો અંદાજ છે કે 2050 સુધીમાં વૈશ્વિક ન્યુક્લિયર ક્ષમતા બમણી થઈ શકે છે. આ યોજનાઓમાં સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર (Small Modular Reactors - SMRs) મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે. SMRs પરંપરાગત રિએક્ટર કરતાં ઓછા ખર્ચ, નાની જગ્યા અને ઝડપી નિર્માણ જેવા ફાયદાઓ પ્રદાન કરે છે. જોકે, મોટા પાયે ખર્ચ-અસરકારકતા સાબિત કરવી એ એક મોટો પડકાર છે. EU SMRs માટેના ખર્ચના અંદાજો લગભગ $10,000 પ્રતિ kW છે, જે પરંપરાગત રિએક્ટર કરતાં વધુ હોઈ શકે છે.
જરૂરી ભંડોળ અને પડકારો
India ના ન્યુક્લિયર વિસ્તરણ માટે આશરે ₹19,280 બિલિયન (લગભગ US$218 બિલિયન) ના વિશાળ રોકાણની જરૂર પડશે. ન્યુક્લિયર ઉર્જા ગ્રીડ સ્થિરતા માટે જરૂરી છે, પરંતુ તે સૌર અને પવન જેવી સસ્તી નવીનીકરણીય ઉર્જા સ્ત્રોતો સાથે સ્પર્ધા કરે છે. આ યોજનાઓ સામે મુખ્ય પડકારોમાં ઐતિહાસિક રીતે મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સમાં થતા વિલંબ અને ખર્ચમાં વધારો, ભંડોળની જરૂરિયાત, SMR ટેકનોલોજીની અપ્રમાણિત ખર્ચ-અસરકારકતા અને ઇંધણ સુરક્ષા (Fuel Security) જેવા મુદ્દાઓ શામેલ છે. રાજ્ય-નિયંત્રિત મોડેલમાંથી બહુ-ખેલાડી સિસ્ટમમાં સંક્રમણ નિયમન અને ગુણવત્તા નિયંત્રણમાં નવી જટિલતાઓ લાવી શકે છે.
ભવિષ્ય અને મુખ્ય પરિબળો
India નું ન્યુક્લિયર ઉર્જા વિસ્તરણ સરકારી પહેલ, R&D ભંડોળ અને ઉર્જા સુરક્ષા તેમજ નેટ-ઝીરો લક્ષ્યો માટેના સ્પષ્ટ આયોજન દ્વારા સમર્થિત છે. પ્રાઇવેટ ફર્મ્સનું એકીકરણ અને સ્થાનિક SMRs સહિત રિએક્ટર ટેકનોલોજીમાં પ્રગતિ ચાવીરૂપ રહેશે. અમલીકરણ, ફાઇનાન્સિંગ અને ટેકનોલોજીમાં ચાલી રહેલા પડકારો છતાં, સ્થિર, કાર્બન-મુક્ત ઉર્જાની જરૂરિયાતને કારણે ન્યુક્લિયર ક્ષમતા વિસ્તરણ પ્રાથમિકતા રહેશે.