ભારતના પાવર સેક્ટરે એક મોટો સીમાચિહ્ન સર કર્યો છે. નાણાકીય વર્ષ **2027** ના બીજા ક્વાર્ટરમાં રિન્યુએબલ એનર્જીનું ઉત્પાદન (હાઈડ્રો સિવાય) **101 બિલિયન યુનિટ**ના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યું છે, જેના કારણે કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સનો વપરાશ ઘટીને **68%** થયો છે.
નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના બીજા ક્વાર્ટરમાં ભારતનું પાવર સેક્ટર નવી ઊંચાઈએ પહોંચ્યું છે. પ્રથમ વખત રિન્યુએબલ એનર્જીનું ઉત્પાદન 100 બિલિયન યુનિટ (BU) ની સપાટીને વટાવી ગયું છે. જો આપણે તેમાં લાર્જ હાઈડ્રો અને ન્યુક્લિયર પાવરનો ઉમેરો કરીએ, તો કુલ નોન-ફોસિલ ફ્યુઅલ જનરેશન 177 BU ના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું છે.
આ વધતી જતી માંગના કારણે 16 જુલાઈ, 2026 ના રોજ વીજળીની માંગ 270 ગીગાવોટ (GW) ના ઓલ-ટાઇમ હાઈ પર પહોંચી હતી, જે ગયા વર્ષની સરખામણીએ 18% નો ઉછાળો દર્શાવે છે. તેમ છતાં, થર્મલ પ્લાન્ટ્સનો લોડ ફેક્ટર અગાઉના 73% થી ઘટીને 68% થયો છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે સોલર અને વિન્ડ એનર્જી હવે દિવસ દરમિયાનની જરૂરિયાતોને વધુ અસરકારક રીતે પૂરી કરી રહ્યા છે.
ગ્રીડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો પડકાર
જોકે ઉત્પાદનમાં વૃદ્ધિ થઈ છે, પણ ગ્રીડની મર્યાદાઓને કારણે રોકાણકારોએ સાવચેત રહેવાની જરૂર છે. જુલાઈ અને ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન અંદાજે 1.8 બિલિયન યુનિટ જેટલી વીજળી વેડફાઈ ગઈ હતી, કારણ કે ટ્રાન્સમિશન ગ્રીડ આટલી મોટી માત્રામાં વીજળીનો સંગ્રહ કરવા સક્ષમ નહોતી. આ બિનકાર્યક્ષમતા રિન્યુએબલ એનર્જી કંપનીઓ માટે સીધું આવકનું નુકસાન દર્શાવે છે.
કોલસાની અછત અને જોખમ
ભારત આજે પણ તેના કુલ વીજ ઉત્પાદનના લગભગ બે-તૃતીયાંશ હિસ્સા માટે કોલસા પર નિર્ભર છે. 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીના ડેટા મુજબ, પાવર પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાનો સ્ટોક જરૂરી સ્તરના માત્ર 36% જ હતો. આ અછત દેશની પાવર સપ્લાય સિસ્ટમને જોખમમાં મૂકે છે.
રોકાણકારો માટે શું છે મહત્વનું?
આગામી સમયમાં, રોકાણકારોએ મુખ્યત્વે બે બાબતો પર ધ્યાન આપવું જોઈએ: પ્રથમ, ટ્રાન્સમિશન અને ગ્રીડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં થતા રોકાણ, જે વીજળીના બગાડને રોકવા માટે નિર્ણાયક છે. અને બીજું, કોલસા સપ્લાય ચેઈનની સ્થિરતા, કારણ કે સોલર અને વિન્ડની ગેરહાજરીમાં થર્મલ પાવર જ બેઝ-લોડ માટે મુખ્ય આધાર છે.