Whalesbook
વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોમાં વધી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો વચ્ચે, ભારત સરકાર તેના ઊર્જા વિતરણમાં મોટો ફેરફાર લાવી રહી છે. હવે, જે વિસ્તારોમાં પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG) નું નેટવર્ક ઉપલબ્ધ છે, ત્યાંના તમામ ઘરોને આગામી 3 મહિના ની અંદર લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) છોડીને PNG પર સ્વિચ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશની ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવાનો અને આયાતી LPG પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને સપ્લાય ચેઇનમાં આવતા વિક્ષેપોને જોતાં, આ પગલું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
આ નવા નિયમો મુજબ, PNG ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ધરાવતા વિસ્તારોમાં રહેતા પરિવારોએ સૂચના મળ્યાના 3 મહિના ની અંદર LPG નો ઉપયોગ બંધ કરવો પડશે. જો તેઓ આમ નહીં કરે, તો તેમનો LPG પુરવઠો બંધ કરી દેવામાં આવશે. ભારત તેના LPG વપરાશનો 60% અને કુદરતી ગેસનો 50% હિસ્સો આયાત કરે છે, અને LPG નો મોટો ભાગ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) જેવા વ્યૂહાત્મક માર્ગો પરથી પસાર થાય છે, જે હાલમાં ભૌગોલિક રાજકીય સંઘર્ષોને કારણે અવરોધિત છે. સરકાર LPG પુરવઠાને એવા વિસ્તારોમાં વાળવાની યોજના ધરાવે છે જ્યાં PNG ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નથી, જેથી ઊર્જાની પહોંચ વધુ વ્યાપક બને. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ નિયમન બોર્ડ (PNGRB) આ સંક્રમણને સુપરત કરી રહ્યું છે, જે 2030 સુધીમાં દેશના પ્રાથમિક ઊર્જા મિશ્રણમાં કુદરતી ગેસનો હિસ્સો 15% સુધી લઈ જવાના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યનો એક ભાગ છે.
આ આદેશથી સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન (CGD) કંપનીઓને ભારે ફાયદો થવાની અપેક્ષા છે. Indraprastha Gas Limited (IGL), Mahanagar Gas Limited (MGL) અને GAIL Gas Limited જેવી મુખ્ય કંપનીઓ હવે વધુ માંગ મેળવી શકશે અને તેમના નેટવર્ક વિસ્તરણને વેગ આપી શકશે. MGL ના શેરના ભાવમાં નીતિ જાહેર થયા બાદ તેજી જોવા મળી હતી. PNG ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ઝડપી અમલીકરણને સરકારી આદેશો દ્વારા સમર્થન મળ્યું છે, જે મંજૂરીઓ અને જમીન સંપાદનને સુવ્યવસ્થિત કરવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. સરકારે પાઇપલાઇન નાખવા અને વિસ્તરણને ઝડપી બનાવવા માટે સુધારા પણ રજૂ કર્યા છે, જેમાં નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં અધિકારીઓ પ્રતિસાદ ન આપે તો સ્વયંસંચાલિત મંજૂરીઓનો સમાવેશ થાય છે. PNG કનેક્શન્સ LPG ની સરખામણીમાં ઓછા (લગભગ 1.6 કરોડ PNG સામે 33 કરોડથી વધુ LPG) હોવા છતાં, PNG વધુ સુવિધાજનક છે અને લાંબા ગાળે સસ્તા પડી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, મુંબઈમાં PNG ની કિંમત લગભગ ₹50 પ્રતિ સ્ટાન્ડર્ડ ક્યુબિક મીટર (SCM) છે, જે LPG ના ₹62-₹75 પ્રતિ કિલોગ્રામ ની સમકક્ષ અથવા તેનાથી ઓછી પડે છે, ખાસ કરીને જ્યારે ડિલિવરી ખર્ચને ધ્યાનમાં લેવાય.
આ નીતિગત ધક્કા છતાં, નોંધપાત્ર અવરોધો યથાવત છે. PNG ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું વિસ્તરણ, ખાસ કરીને 'છેલ્લા માઇલ' સુધીની પહોંચ, હજુ પણ અપેક્ષિત માંગને પહોંચી વળવા માટે પૂરતું નથી. અમલદારશાહી વિલંબ, આંતર-વિભાગીય મુદ્દાઓ અને રહેણાંક મંડળોનો પ્રતિકાર ઐતિહાસિક રીતે પાઇપલાઇન કાર્યને ધીમું પાડે છે. જોકે નવા આદેશનો હેતુ આ મુદ્દાઓને ઉકેલવાનો છે, પરંતુ તેનું અમલીકરણ નિર્ણાયક રહેશે. ગ્રાહકો દ્વારા સ્વીકૃતિમાં પણ પ્રતિકાર જોવા મળી શકે છે; ઘણા ઘરો LPG ના ઉપયોગના ટેવાયેલા છે અને કનેક્શન અથવા સ્ટોવ બદલવાનો પ્રારંભિક ખર્ચ કેટલાકને રોકી શકે છે. 2030 સુધીમાં ઊર્જા મિશ્રણમાં 15% કુદરતી ગેસના લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે આ લોજિસ્ટિકલ અને વર્તણૂકીય અવરોધોને દૂર કરવા પડશે. PNG કંપનીઓ એપ્લિકેશન રજીસ્ટ્રેશન અને નવા કનેક્શનની વિનંતીઓમાં વધારો જોઈ રહી છે, પરંતુ વાસ્તવિક રૂપાંતરણ દર અને તમામ પાત્ર ઘરો સુધી પહોંચવા માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જમાવટની ગતિ મુખ્ય પ્રશ્નો છે.
સરકારનો PNG અપનાવવા પરનો ભાર સ્વચ્છ અને વધુ વૈવિધ્યસભર ઊર્જા પ્રણાલી માટેના તેના વ્યાપક ઊર્જા સંક્રમણ યોજનાઓ સાથે સુસંગત છે. વર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય ઊર્જા સંકટનો ઉપયોગ કરીને, ભારત કુદરતી ગેસ તરફ તેની ગતિને વેગ આપી રહ્યું છે, તેને આ સંક્રમણ માટે મુખ્ય ઇંધણ તરીકે સ્થાન આપી રહ્યું છે. CGD ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિની અપેક્ષા છે, જેનું બજાર મૂલ્ય 2026 માં USD 12.79 બિલિયન થી વધીને 2031 સુધીમાં USD 23.38 બિલિયન થવાની ધારણા છે. આ પરિવર્તનની સફળતા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસની સ્થિર ગતિ, અમલીકરણ પડકારોના નિરાકરણ અને મજબૂત ગ્રાહક ભાગીદારી પર નિર્ભર રહેશે. ગેસ-આધારિત અર્થતંત્ર પ્રત્યે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા સ્પષ્ટ છે, પરંતુ આગળનો માર્ગ જટિલ લોજિસ્ટિકલ, આર્થિક અને સામાજિક મુદ્દાઓના સંચાલન સાથે સંકળાયેલો છે.