ભારતમાં વીજળીની માંગ છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી સતત **250 GW** થી ઉપર રહી છે. ચોમાસાની ધીમી ગતિ અને ગરમીના કારણે આ સ્થિતિ સર્જાઈ છે. સરકાર પાવર પ્લાન્ટના મેન્ટેનન્સને હાલ પૂરતું ટાળી રહી છે અને ગેસ આધારિત વીજળી ઉત્પાદન વધારવાની તૈયારીમાં છે. આ ઉચ્ચ માંગ પાવર જનરેશન કંપનીઓ માટે આવકમાં વધારો કરવાની તક ઊભી કરી શકે છે, પરંતુ સાથે સાથે ઓપરેશનલ પડકારો પણ લાવશે.
શું થયું?
ભારતમાં વીજળીની માંગમાં ભારે ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જે છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી સતત 250 GW ના સ્તરને વટાવી રહી છે. છેલ્લા શનિવારે વીજળીની માંગ 264.8 GW સુધી પહોંચી હતી, જ્યારે રવિવારે તે 250.6 GW નોંધાઈ હતી. આ વધારાનું મુખ્ય કારણ ચોમાસાની ધીમી શરૂઆત અને સતત ચાલતી ગરમીની લહેરો છે, જેના કારણે ઠંડક અને સિંચાઈ માટે વીજળીની જરૂરિયાત ઊંચી રહી છે. સરકારના અનુમાન મુજબ, ચોમાસા દરમિયાન વીજળીની માંગ સામાન્ય રીતે ઘટવાને બદલે 247 GW થી 278 GW ની વચ્ચે રહેવાની ધારણા છે.
પાવર સેક્ટર પર દબાણ શા માટે?
વીજળી ઉત્પાદન કંપનીઓ માટે, ઊંચી માંગનો અર્થ સામાન્ય રીતે વધુ વેચાણ વોલ્યુમ થાય છે, જે આવકને વેગ આપી શકે છે. જોકે, લાંબા સમય સુધી આ સ્તર જાળવી રાખવાથી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ભારે દબાણ આવે છે. પાવર પ્લાન્ટ ઊંચા યુટિલાઇઝેશન રેટ પર કાર્ય કરે છે, જેના કારણે ફરજિયાત મેન્ટેનન્સ અને ઓવરહોલિંગ માટે ઓછો સમય મળે છે. જ્યારે પાવર પ્લાન્ટ લાંબા સમય સુધી પીક કેપેસિટી પર ચલાવવા પડે છે, ત્યારે સાધનોના થાકનું જોખમ વધે છે, જે લાંબા ગાળાની ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતાને અસર કરી શકે છે. રોકાણકારો સામાન્ય રીતે પ્લાન્ટ લોડ ફેક્ટર (PLF) ને ટ્રેક કરે છે; ઊંચા PLFs સામાન્ય રીતે મૂડી પરના વળતરને સુધારે છે, પરંતુ તે મશીનરી પરના ઘસારામાં પણ વધારો કરે છે.
માંગના ઉછાળાનું સંચાલન
પાવર મંત્રાલયે ગ્રીડની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લીધાં છે. એક મુખ્ય વ્યૂહરચના એ છે કે કુલ વીજળી ઉત્પાદન ક્ષમતાને મહત્તમ કરવા માટે કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટના નિર્ધારિત મેન્ટેનન્સને હાલ પૂરતું મોકૂફ રાખવું. વધુમાં, સરકાર વીજળી અધિનિયમ હેઠળ ગેસ આધારિત પાવર પ્લાન્ટનો ઉપયોગ કરવાની યોજના ધરાવે છે. આ પીક માંગને પહોંચી વળવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ તે એક જટિલ નાણાકીય ગતિશીલતા રજૂ કરે છે. ગેસ આધારિત વીજળી સામાન્ય રીતે આયાતી ઇંધણના ખર્ચને કારણે કોલસા આધારિત ઉત્પાદન કરતાં વધુ મોંઘી હોય છે. આ પ્લાન્ટને સધ્ધર બનાવવા માટે, નિયમનકારી માળખાએ આ ઇંધણ ખર્ચની વસૂલાતની મંજૂરી આપવી જરૂરી છે, જે ગેસ આધારિત સંપત્તિઓ ધરાવતી કંપનીઓના નફા માર્જિન પર નજર રાખતા રોકાણકારો માટે એક નિર્ણાયક મુદ્દો છે.
ગેસ અને કોલસાના ખર્ચની ગતિશીલતા
જ્યારે ભારતમાં થર્મલ પાવર સ્ટેશનોને ટેકો આપવા માટે કોલસાના પર્યાપ્ત ભંડાર છે, ત્યારે કોલસા પર ભારે નિર્ભરતા ગ્રીડનો આધારસ્તંભ બની રહી છે. ગેસ આધારિત ક્ષમતા, જે લગભગ 25 GW ની સ્થાપિત ક્ષમતા ધરાવે છે, તે પીકિંગ સ્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે. જોકે, ઐતિહાસિક રીતે, ગેસ આધારિત પ્લાન્ટ ભારતીય પાવર માર્કેટની ખર્ચ સંવેદનશીલતાને કારણે નીચા ક્ષમતા પરિબળો પર કાર્યરત રહ્યા છે. ચોમાસાના ઊંચા માંગવાળા મહિનાઓમાં આ અંતરને ભરવા માટે આ પ્લાન્ટનો ઉપયોગ વીજળી ઉત્પાદકો અને વિતરણ કંપનીઓ (ડિસ્કોમ્સ) વચ્ચેના ખર્ચ-વહેંચણી પદ્ધતિ પર ભારે આધાર રાખે છે.
રોકાણકારોએ શું ટ્રેક કરવું?
આગામી ત્રિમાસિક પરિણામોમાં પાવર યુટિલિટીઝના નાણાકીય સ્વાસ્થ્ય પર આ ઉચ્ચ-માંગ દૃશ્યના પ્રભાવ પર રોકાણકારો નજર રાખી શકે છે. મુખ્ય ધ્યાન કેન્દ્રિત ક્ષેત્રોમાં શામેલ છે કે મેન્ટેનન્સના મોકૂફીકરણને કારણે વર્ષના અંતમાં અનપેક્ષિત સમારકામ ખર્ચ વધે છે કે કેમ, અને ગેસ આધારિત વીજળી ઉત્પાદન માટે ઇંધણ ખર્ચ પાસ-થ્રુ ઓપરેટિંગ માર્જિનને કેવી રીતે અસર કરે છે. થર્મલ પ્લાન્ટમાં કોલસા પુરવઠાની સુસંગતતા એક સતત મોનિટર કરી શકાય તેવી બાબત છે, કારણ કે ઇંધણ લોજિસ્ટિક્સમાં કોઈપણ વિક્ષેપ સરકારના અવિરત પુરવઠા જાળવી રાખવાના લક્ષ્યને જોખમમાં મૂકી શકે છે. ગ્રીડની આ લોડને નોંધપાત્ર ભાવ આંચકા અથવા પુરવઠાની અડચણો વિના સંચાલિત કરવાની ક્ષમતા વર્તમાન આકસ્મિક વ્યૂહરચનાઓની સાચી કસોટી હશે.