ભારત સરકારે પાવર ગ્રીડની સુરક્ષા વધારવા માટે મોટું પગલું ભર્યું છે. Central Electricity Authority (CEA) ને આદેશ અપાયો છે કે ૨૦૩૦ સુધીમાં વિદેશી SCADA સિસ્ટમ્સને બદલે સ્વદેશી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવો. હાલમાં ભારત આવી સિસ્ટમ્સ માટે **૮૦%** વિદેશી નિર્ભરતા ધરાવે છે.
ભારત હવે પોતાના પાવર ગ્રીડ મેનેજમેન્ટને સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત કરવા માટે એક મોટા ફેરફાર તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. Central Electricity Authority (CEA) ને નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે કે ૨૦૩૦ સુધીમાં વિદેશી Supervisory Control and Data Acquisition (SCADA) સિસ્ટમ્સને સંપૂર્ણપણે હટાવીને ભારતીય ટેકનોલોજી અપનાવવામાં આવે. આ સિસ્ટમ્સ ગ્રીડનું 'નર્વસ સિસ્ટમ' ગણાય છે, જે પાવર જનરેશનથી લઈને ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સુધીનું રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ કરે છે.
વિદેશી નિર્ભરતામાં ઘટાડો
હાલમાં ભારત ગ્રીડ મેનેજમેન્ટ માટે ૮૦% જેટલી વિદેશી ટેકનોલોજી પર આધાર રાખે છે. સરકાર માને છે કે આ નિર્ભરતા વ્યૂહાત્મક રીતે જોખમી છે, કારણ કે તેનાથી સાયબર સિક્યોરિટી અને સપ્લાય ચેઈન પર ખતરો વધી શકે છે. 'આત્મનિર્ભર ભારત'ના લક્ષ્ય સાથે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
૩ વર્ષનો રોડમેપ અને મિશન
CEA એ ૨૦૨૬-૨૭ થી ૨૦૨૮-૨૯ ના ગાળા માટે એક વિગતવાર રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે. આ પ્લાન હેઠળ ૩૮ સોફ્ટવેર મોડ્યુલ્સ અને ૨૫ હાર્ડવેર કમ્પોનન્ટ્સનું ભારતમાં નિર્માણ કરવાનું લક્ષ્ય છે. આ કામગીરી માટે 'નેશનલ SCADA મિશન' બનાવવાની પણ વિચારણા ચાલી રહી છે, જે પબ્લિક સેક્ટર અને સ્થાનિક ટેક કંપનીઓને સાથે રાખીને કામ કરશે.
સૌ પ્રથમ તબક્કે, વિવિધ State Load Despatch Centres (SLDCs) ખાતે પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવામાં આવશે, જેથી વાસ્તવિક પરિસ્થિતિમાં સ્વદેશી સોલ્યુશન્સનું ટેસ્ટિંગ થઈ શકે.
ટેકનિકલ પડકારો અને જોખમો
ગ્રીડમાં મોટા ફેરફારો કરવા એ એક જટિલ એન્જિનિયરિંગ કાર્ય છે. હાલમાં 'સ્ટેટ એસ્ટિમેટર્સ' અને 'ઓટોમેટિક જનરેશન કંટ્રોલ' જેવી હાઈ-એન્ડ સુવિધાઓમાં વિદેશી સોફ્ટવેરનું વર્ચસ્વ છે, જેને રિપ્લેસ કરવું સરળ નથી. સિસ્ટમ બદલતી વખતે ઓપરેશનલ અવરોધો અને સાયબર સિક્યોરિટીના જોખમોને ટાળવા માટે ખૂબ જ ચોકસાઈની જરૂર પડશે. આગામી સમયમાં આ સ્વદેશી સિસ્ટમ કેટલી અસરકારક સાબિત થાય છે, તેના પર બજારના નિષ્ણાતોની નજર રહેશે.