ભારતમાં સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પાવર ડિમાન્ડ રેકોર્ડ **269 GW** સુધી પહોંચી જતાં સરકારે ઈમરજન્સી પગલાં લેવા પડ્યા છે. ગ્રીડની સ્થિરતા જાળવવા માટે ઈલેક્ટ્રિસિટી એક્ટની કલમ-11 હેઠળ તમામ કેપ્ટિવ કોલ પ્લાન્ટ્સને **31 ડિસેમ્બર, 2026** સુધી ફૂલ કેપેસિટી પર ચલાવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
ભારત હાલમાં વીજળીના ભયંકર સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. સપ્ટેમ્બર 2026 માં પીક ડિમાન્ડ 269 GW સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે મે મહિનામાં નોંધાયેલા 270.8 GW ના ઓલ-ટાઈમ હાઈની ખૂબ નજીક છે. ગ્રીડને સ્થિર રાખવા માટે સરકારે 112 કેપ્ટિવ થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સને 31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી મહત્તમ ક્ષમતા પર કાર્યરત રહેવા ફરમાન કર્યું છે.
આ સંકટ પાછળના મુખ્ય કારણો
આ સ્થિતિ પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે. અનિયમિત ચોમાસાને કારણે હાઈડ્રોપાવર જનરેશનમાં ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં આશરે 12% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ ઉપરાંત, કોલસાનો પુરવઠો પણ ચિંતાજનક છે. લગભગ 190 માંથી 80 થર્મલ પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાનો સ્ટોક સુરક્ષિત મર્યાદાના 25% થી પણ નીચે ઉતરી ગયો છે.
DISCOMs અને ગ્રીડ પર દબાણ
વીજળીની અછતને કારણે સરકારી વીજ વિતરણ કંપનીઓ (DISCOMs) ને પાવર એક્સચેન્જ પર નિર્ભર રહેવું પડી રહ્યું છે. સ્પોટ માર્કેટમાં ઊંચા ભાવને કારણે આ કંપનીઓની નાણાકીય સ્થિતિ પર મોટું જોખમ ઊભું થયું છે. રોકાણકારો પણ ખાસ ધ્યાન રાખી રહ્યા છે કારણ કે DISCOMs ના માર્જિન પર દબાણ વધવાથી તેમને સરકારી મદદની જરૂર પડી શકે છે.
PM-DHARA સ્કીમ: ભવિષ્યનો રોડમેપ
કોલસા પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને ગ્રીડને મજબૂત કરવા માટે કેબિનેટે ₹1.86 લાખ કરોડના PM-DHARA પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપી છે. આ સ્કીમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ટ્રાન્સમિશન નેટવર્કને સુધારવાનો અને બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમને પ્રાથમિકતા આપવાનો છે, જેથી ખાસ કરીને સાંજના સમયે જ્યારે સોલર પાવર ઉપલબ્ધ નથી હોતો, ત્યારે પાવર કટ ટાળી શકાય.