ભારતે વર્ષ **2019 થી 2024** દરમિયાન ક્લીન એનર્જી રિસર્ચમાં **₹1,443 કરોડ**નું રોકાણ કર્યું છે. પરંતુ, મોટાભાગનું ફંડ લેબ-સ્ટેજ પ્રોજેક્ટ્સ સુધી જ મર્યાદિત રહ્યું છે અને ફેક્ટરીઓ બની શકી નથી. પરિણામે, સોલર વેફર અને બેટરી સેલ માટે આપણે હજુ પણ આયાત પર નિર્ભર છીએ, જે રોકાણકારો માટે માર્જિનનું જોખમ છે.
છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ભારતે 1,350 થી વધુ ગ્રીન એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ પાછળ ₹1,443 કરોડનો ખર્ચ કર્યો છે. નવા અભ્યાસ મુજબ, આ મૂડી મોટા પાયે ઘરેલું મેન્યુફેક્ચરિંગમાં બદલાઈ શકી નથી. મોટાભાગનું ફંડ લેબોરેટરી લેવલના સંશોધન પાછળ વપરાઈ ગયું છે, જ્યારે પાઈલટ પ્લાન્ટ્સ અને મોટી ફેક્ટરીઓ સ્થાપવા માટે પૂરતું ભંડોળ મળ્યું નથી.
લેબ અને ફેક્ટરી વચ્ચેનું અંતર
ઉદ્યોગ જગતમાં આ સ્થિતિને 'વેલી ઓફ ડેથ' (Valley of Death) કહેવામાં આવે છે, જ્યાં લેબમાં સફળ રહેલી ટેક્નોલોજી હાઈ કોસ્ટ અને જટિલતાને કારણે માસ પ્રોડક્શન સુધી પહોંચી શકતી નથી. ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી દ્વારા મળેલું મોટાભાગનું ફંડ કમર્શિયલ પ્રોડક્શનના સ્પષ્ટ રોડમેપના અભાવે અટવાઈ ગયું છે.
ખાસ કરીને સોલર એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સને સૌથી વધુ ₹401 કરોડ મળ્યા હોવા છતાં, તે વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરર્સ સામે ટકી શકે તેવું હાર્ડવેર તૈયાર કરવામાં ભારત હજુ સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે.
રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ?
ક્લીન એનર્જી સેક્ટરમાં કામ કરતી કંપનીઓ માટે આયાત પરની નિર્ભરતા સૌથી મોટું જોખમ છે. સોલર સેલ અને બેટરી સેલ જેવા મહત્વના ઘટકો માટે ભારત હજુ પણ વિદેશી સપ્લાય ચેઈન પર આધારિત છે. જ્યારે પણ વૈશ્વિક સ્તરે ભાવ વધે કે સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધ આવે, ત્યારે ઘરેલું કંપનીઓના નફા પર સીધી અસર પડે છે.
સરકારની PLI (Production Linked Incentive) સ્કીમ આ ગેપને ભરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ માત્ર ગ્રાન્ટ-આધારિત સંશોધન પૂરતું નથી. હવે રોકાણકારોએ એ જોવું પડશે કે કઈ કંપનીઓ લેબમાંથી નીકળીને ખરેખર મોટા પાયે કોમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ કરી શકે છે. જે કંપનીઓ લોકલાઈઝેશન વધારશે, તે જ લાંબા ગાળે સસ્ટેનેબલ પ્રોફિટ માર્જિન જાળવી શકશે.