મે **2026** ના હીટવેવ દરમિયાન ભારતમાં વીજળીની માંગ **270.82 GW** ના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી હતી, જેના કારણે ગેસ-આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સ નિર્ણાયક સાબિત થયા છે. જોકે, ગેસના ભાવમાં **64%** નો વધારો કંપનીઓના માર્જિન પર દબાણ લાવી શકે છે.
એપ્રિલ અને મે 2026 દરમિયાન પડેલી કાળઝાળ ગરમીમાં ભારતનું પાવર ગ્રીડ ગેસ-આધારિત પ્લાન્ટ્સ પર નિર્ભર રહ્યું હતું. જ્યારે મે મહિનામાં વીજળીની માંગ 270.82 GW ના વિક્રમી સ્તરે પહોંચી, ત્યારે સાંજનાં સમયે સૌર ઊર્જાની અછતને પહોંચી વળવા ગેસ પ્લાન્ટ્સે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
સૌર અને પવન ઊર્જા દિવસ દરમિયાન જરૂરિયાત પૂરી કરવામાં સક્ષમ છે, પરંતુ રાત્રિના સમયે માંગમાં થતા અચાનક ફેરફારને પહોંચી વળવા તે ગેસ પ્લાન્ટ જેટલા ફ્લેક્સિબલ નથી. આ સ્થિતિને કારણે Indian Gas Exchange (IGX) પર ટ્રેડિંગ એક્ટિવિટીમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો અને નેચરલ ગેસની ખરીદીમાં 340% (YoY) નો વધારો જોવા મળ્યો છે.
ઇંધણના ભાવ અને પ્રોફિટ માર્જિનનું જોખમ
રોકાણકારો માટે આ સ્થિતિ તક અને પડકાર બંને છે. IGX પર ગેસના સરેરાશ ભાવ ₹1,770 પ્રતિ MMBtu રહ્યા છે, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા કરતા 64% વધારે છે. વીજ કંપનીઓ માટે આ વધેલા ભાવ તેમના નેટ પ્રોફિટ માર્જિનને અસર કરી શકે છે. રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સની તુલનામાં ગેસ-આધારિત યુટિલિટીઝ વૈશ્વિક ઇંધણના ભાવમાં થતી વધઘટ સામે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે.
જોખમ સંચાલન માટે નવા ટૂલ્સ
આ ભાવની અસ્થિરતાને ઘટાડવા માટે, SEBI એ નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) ને 'ઇન્ડિયન નેચરલ ગેસ ફ્યુચર્સ' લોન્ચ કરવાની મંજૂરી આપી છે. આ હેજિંગ ટૂલ પાવર પ્રોડ્યુસર્સને ભવિષ્યમાં ગેસના ભાવમાં થતી અચાનક તેજી સામે રક્ષણ મેળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
સેક્ટર આઉટલુક
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક તણાવને કારણે આયાતી ગેસના ભાવ અને પ્રાપ્યતા અંગે અનિશ્ચિતતા યથાવત છે. લાંબા ગાળે, જે કંપનીઓ અસરકારક રીતે ફ્યુચર્સ માર્કેટનો ઉપયોગ કરીને ઇંધણના ખર્ચને મેનેજ કરી શકશે, તે જ માર્કેટમાં ટકી શકશે.