ભારતના અનેક રાજ્યોમાં વીજળીની માંગ વધતા કટોકટી જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. હાઈડ્રો પાવર જનરેશનમાં **20%** નો મોટો ઘટાડો અને કોલસા આધારિત પ્લાન્ટ્સમાં મેન્ટેનન્સના કારણે સપ્લાય ખોરવાઈ છે, જેણે દાયકાના સૌથી મોટા ડેફિસિટ (Deficit) ને જન્મ આપ્યો છે.
દેશના પાવર ગ્રીડ પર હાલમાં ભારે દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. ગુજરાત, રાજસ્થાન અને મહારાષ્ટ્ર જેવા મોટા ઔદ્યોગિક રાજ્યોએ કેન્દ્ર સરકાર પાસે ઈમરજન્સી વીજળી માટે માંગણી કરી છે. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં દેશમાં વીજળીની અછત છેલ્લા એક દાયકાની ટોચ પર પહોંચી હતી, જેમાં પીક ડિમાન્ડ સમયે 7.7 ગીગાવોટની અછત નોંધાઈ હતી.\n\n### આ સંકટ પાછળના મુખ્ય કારણો:\n\n* હાઈડ્રો પાવરનો ઘટાડો: અલ-નિનો (El Niño) ની અસરને કારણે વરસાદ ઓછો પડતા હાઈડ્રો પાવર ઉત્પાદનમાં 20% નો મોટો ઘટાડો થયો છે.\n* કોલસા આધારિત પ્લાન્ટ્સ: લગભગ 41 ગીગાવોટની ક્ષમતા ધરાવતા કોલસા આધારિત પ્લાન્ટ્સ મેન્ટેનન્સ હેઠળ હોવાથી સપ્લાય પર સીધી અસર પડી છે. હાલમાં અડધાથી વધુ પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાનો સ્ટોક 25% કરતા પણ ઓછો છે.\n\n### સરકારી પગલાં અને DISCOMs ની મુશ્કેલી\n\nવીજળીનું સંકટ વધતા સરકારે 'ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ'ની કલમ 11 લાગુ કરી છે. આ નિયમ હેઠળ હવે કેપ્ટિવ કોલ-ફાયર્ડ પ્લાન્ટ્સે 2026 ના અંત સુધી મહત્તમ ક્ષમતા પર કામ કરવું પડશે. બીજી તરફ, રાજ્યની ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓ (DISCOMs) મુશ્કેલીમાં છે કારણ કે તેમને પાવર એક્સચેન્જમાંથી મોંઘા ભાવે વીજળી ખરીદવી પડી રહી છે, જે તેમની આર્થિક તંદુરસ્તી પર ભારે બોજ સાબિત થઈ રહ્યું છે.