ભારત બનશે ગ્રીન ફ્યુઅલનું વૈશ્વિક હબ: નવા ધોરણો જાહેર, નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશનને મળશે વેગ

રેગ્યુલેટરી સ્પષ્ટતાથી ગ્રીન ફ્યુઅલ ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન

ભારતના રિન્યુએબલ એનર્જી મંત્રાલય (MNRE) દ્વારા ગ્રીન એમોનિયા અને ગ્રીન મિથેનોલના ધોરણોની તાજેતરની જાહેરાત, વૈશ્વિક ગ્રીન એનર્જી માર્કેટમાં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત કરવા માટેનું એક વ્યૂહાત્મક પગલું છે. સ્પષ્ટ ઉત્સર્જન થ્રેશોલ્ડ, જેમ કે એમોનિયા માટે 0.38 kg CO₂ ઇક્વિવેલન્ટ પ્રતિ કિલોગ્રામ અને મિથેનોલ માટે 0.44 kg CO₂ ઇક્વિવેલન્ટ પ્રતિ કિલોગ્રામ નક્કી કરીને, ભારતે રોકાણકારો અને ઉદ્યોગ જગત માટે મહત્વપૂર્ણ રેગ્યુલેટરી સ્પષ્ટતા પૂરી પાડી છે. આ માળખાગત સુવિધા ઘરેલુ ઉત્પાદિત ગ્રીન હાઇડ્રોજન ડેરિવેટિવ્ઝને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો સાથે સુસંગત બનાવશે, જેનાથી નિકાસ બજારોને સુગમતા મળશે. આ ધોરણો 'હાર્ડ-ટુ-એબેટ' સેક્ટર્સના ડીકાર્બોનાઇઝેશન (decarbonization) માટેના વૈશ્વિક પ્રયાસો સાથે સુસંગત છે, અને ભારતને ટકાઉ ઇંધણની વધતી જતી આંતરરાષ્ટ્રીય માંગનો લાભ લેવા માટે સક્ષમ બનાવશે.

ગ્રીન ફ્યુઅલ્સમાં વેપાર અને રોકાણ માટે નવા દ્વાર

નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન (National Green Hydrogen Mission), જે ₹19,744 કરોડના પ્રારંભિક ખર્ચ સાથે મંજૂર થયું છે, તેના માટે આ ધોરણો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય 2030 સુધીમાં ઓછામાં ઓછું 5 મિલિયન મેટ્રિક ટન પ્રતિ વર્ષ (MMTPA) ગ્રીન હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન કરવાનો છે, અને વૈશ્વિક નિકાસ બજારનો 10% હિસ્સો કબજે કરવાનો છે, જે 10 MMTPA સુધીના ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને તેના ડેરિવેટિવ્ઝની નિકાસ કરી શકે છે. 2030 સુધીમાં ₹8 લાખ કરોડથી વધુનું રોકાણ અને છ લાખથી વધુ રોજગારીનું સર્જન થવાની સંભાવના છે. આ રેગ્યુલેટરી સ્પષ્ટતા રોકાણોને નોંધપાત્ર રીતે સુરક્ષિત બનાવશે, ખાસ કરીને ખાતર (fertilizers) અને શિપિંગ (shipping) જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં, જે ભારતીય અર્થતંત્રના મહત્વપૂર્ણ ઘટકો છે પરંતુ નોંધપાત્ર ઉત્સર્જન સ્ત્રોત પણ છે.

ક્ષેત્રીય પરિવર્તન: ખાતર અને શિપિંગ

ભારતના ખાદ્ય સુરક્ષાનો આધારસ્તંભ ગણાતો ખાતર ઉદ્યોગ, હાલમાં કુદરતી ગેસમાંથી ઉત્પાદિત થતા ગ્રે એમોનિયા (grey ammonia) પર ભારે નિર્ભર છે. આના કારણે આર્થિક અસ્થિરતા, સપ્લાય ચેઇનમાં જોખમ અને પર્યાવરણીય ચિંતાઓ રહે છે. નવા ધોરણો ગ્રીન એમોનિયા તરફ સંક્રમણ શક્ય બનાવશે, જેનાથી ક્ષેત્રના નોંધપાત્ર CO₂ ફૂટપ્રિન્ટને ઘટાડવાનો માર્ગ ખુલશે. અંદાજે પ્રતિ ટન ખાતર ઉત્પાદન દીઠ 0.58 ટન CO₂ નું ઉત્સર્જન થાય છે. તેવી જ રીતે, વૈશ્વિક ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જનના આશરે 3% માટે જવાબદાર શિપિંગ ઉદ્યોગ, ડીકાર્બોનાઇઝેશન માટે એક મુખ્ય લક્ષ્ય છે. ભારતનો વિશાળ દરિયાકિનારો અને દરિયાઈ વેપાર પર નિર્ભરતા સ્વચ્છ ઇંધણ તરફ બદલાવ જરૂરી બનાવે છે. ગ્રીન શિપિંગ કોરિડોરનો વિકાસ અને કડક ઉત્સર્જન ધોરણોનું પાલન, 2050 સુધીમાં નેટ-ઝીરો લક્ષ્યાંકો સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ ડીકાર્બોનાઇઝેશન લક્ષ્યો સાથે સુસંગત થવા માટે નિર્ણાયક પગલાં છે.

પડકારો: ખર્ચ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની અડચણો

વ્યૂહાત્મક લાભો અને રેગ્યુલેટરી પ્રગતિઓ છતાં, નોંધપાત્ર પડકારો યથાવત છે. ગ્રીન મિથેનોલ અને એમોનિયાનું ઉત્પાદન હાલમાં તેમના અશ્મિભૂત ઇંધણ આધારિત વિકલ્પો કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ મોંઘું છે, જે આર્થિક વ્યવહાર્યતામાં અંતર ઊભું કરે છે જેને સરકારી પ્રોત્સાહનો દ્વારા ભરવું પડશે. જ્યારે ભારતમાં પુષ્કળ પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જાની સંભાવના છે, ત્યારે ગ્રીન ઇંધણના ઉત્પાદન, સંગ્રહ અને પરિવહન માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું વિસ્તરણ એક વિશાળ કાર્ય છે જેને સુમેળભર્યા રોકાણ અને વિકાસની જરૂર છે. ધોરણોનું વૈશ્વિક સંકલન, જોકે સુધરી રહ્યું છે, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે જટિલતાઓ ઊભી કરે છે. વધુમાં, ગ્રીન ઇંધણના ઊંચા ખર્ચને કારણે ખાતરો જેવી આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની કિંમતોમાં વધારો થઈ શકે છે, જો સબસિડી અથવા ટેકનોલોજીકલ ખર્ચ ઘટાડવા દ્વારા વ્યવસ્થાપન ન કરવામાં આવે તો ખાદ્ય સુરક્ષા પર અસર થઈ શકે છે. મોટા પાયે ઉત્પાદન સુવિધાઓ માટે જરૂરી નોંધપાત્ર મૂડી ખર્ચને યોગ્ય ઠેરવવા માટે લાંબા ગાળાના ઓફટેક કરારો (offtake agreements) સુરક્ષિત કરવા નિર્ણાયક બનશે.

ભવિષ્યનું ચિત્ર: વૈશ્વિક ગ્રીન હબ બનવાની દિશામાં

આ ધોરણો સાથે, ભારત ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને તેના ડેરિવેટિવ્ઝ માટે અગ્રણી વૈશ્વિક હબ બનવાની તેની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી રહ્યું છે. રેગ્યુલેટરી માળખું વધુ ઘરેલુ અને આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણને આકર્ષવા, ટેકનોલોજીકલ નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને મહત્વપૂર્ણ ઉદ્યોગોના ડીકાર્બોનાઇઝેશનને વેગ આપવા માટે પાયો પૂરો પાડે છે. નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશનની સફળતા અસરકારક અમલીકરણ, મજબૂત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ અને ખર્ચના તફાવતને ભરવા તેમજ વિકસતા વૈશ્વિક ગ્રીન એનર્જી લેન્ડસ્કેપમાં ભારતની સ્પર્ધાત્મક ધાર સુનિશ્ચિત કરવા માટે સતત નીતિગત સમર્થન પર નિર્ભર રહેશે.