ભારતના ઇથેનોલ ઉદ્યોગમાં હાલમાં **7 અબજ લીટર** જેટલો અધધ સપ્લાય સરપ્લસ જોવા મળી રહ્યો છે. ઇન્સ્ટોલ કરેલી ક્ષમતાની સરખામણીએ E20 બ્લેન્ડિંગની માંગ ઓછી હોવાથી ડિસ્ટિલરીઓ માત્ર **60%** ક્ષમતા પર કામ કરી રહી છે, જે શુગર મિલોના નફા પર સીધી અસર કરી રહ્યું છે.
ભારતનું ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગનું લક્ષ્ય એક મોટા સપ્લાય-સાઇડ પડકારનો સામનો કરી રહ્યું છે. દેશની કુલ ઇન્સ્ટોલ કરેલી ક્ષમતા 20 અબજ લીટર સુધી પહોંચી ગઈ છે, જ્યારે વર્તમાન E20 ફ્યુઅલ-બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામ માટે વાર્ષિક માત્ર 11 અબજ લીટરની જ જરૂર છે. આ માંગ અને પુરવઠા વચ્ચેના તફાવતને કારણે લગભગ 7 અબજ લીટર ઇથેનોલ બજારમાં વધારાનું છે.
રોકાણકારો પર શું અસર?
આ સરપ્લસ સ્થિતિ શુગર અને ડિસ્ટિલરી કંપનીઓ માટે મુશ્કેલી ઉભી કરી રહી છે. જ્યારે પ્લાન્ટ માત્ર 60% ક્ષમતા પર ચાલતા હોય, ત્યારે નિશ્ચિત ખર્ચ (Fixed Costs) ને કારણે કંપનીઓના પ્રોફિટ માર્જિન પર મોટું દબાણ આવે છે. વધુ ઇન્વેન્ટરી હોવાને કારણે વર્કિંગ કેપિટલ બ્લોક થઈ જાય છે, જે કંપનીઓના કેશ ફ્લોને નુકસાન પહોંચાડે છે.
મહારાષ્ટ્ર પર સૌથી વધુ દબાણ
આ સમસ્યા ભૌગોલિક રીતે અસમાન છે. મહારાષ્ટ્ર, જે શુગર અને ઇથેનોલ ઉત્પાદનનું મુખ્ય હબ છે, ત્યાં અંદાજે 2.77 અબજ લીટરનો વધારાનો સ્ટોક હોવાનો અંદાજ છે. ઇથેનોલના ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને સ્ટોરેજનો ખર્ચ નફાકારકતાને ઘટાડી રહ્યો છે.
નવા માર્ગોની શોધ
ઉદ્યોગના ખેલાડીઓ હવે નવા વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે. Praj Industries જેવી એન્જિનિયરિંગ કંપનીઓ 'બાયો-આઇસોબ્યુટેનોલ' (bio-isobutanol) જેવી ટેકનોલોજી પર ધ્યાન આપી રહી છે જેથી ડીઝલ બ્લેન્ડિંગમાં નવા અવકાશ મળે. જોકે, આ માટે સરકારની નવી પોલિસી અને ઝડપી કમર્શિયલ અપનાવની જરૂર છે.
સરકાર તરફથી ઓક્ટોબર 2026 સુધી E20 નો રોડમેપ પહેલેથી નક્કી છે, એટલે કે ટૂંકા ગાળામાં માંગમાં મોટો ઉછાળો આવવાની શક્યતા ઓછી છે. નિકાસ પરના પ્રતિબંધોને કારણે ડિસ્ટિલરીઓ પાસે વધારાનો સ્ટોક કાઢવાના રસ્તાઓ મર્યાદિત છે. રોકાણકારોએ હવે કંપનીઓના ડેટ મેનેજમેન્ટ અને સરકારના આગામી પોલિસી નિર્ણયો પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.