Whalesbook
ઊર્જા સુરક્ષા પર સંકટના વાદળો
પશ્ચિમ એશિયામાં સતત ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી રહી છે. દેશની આયાત પર ભારે નિર્ભરતા, ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ - જે ભારતની 40% તેલ આયાત માટે નિર્ણાયક માર્ગ છે - તેને સપ્લાય શોક અને ભાવની અસ્થિરતા સામે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે. ભલે ભારતે આયાતના સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્યકરણ કર્યું હોય, છતાં પશ્ચિમ એશિયા સાથેનો 14-20% વેપાર પ્રાદેશિક સંઘર્ષોને સીધું આર્થિક જોખમ બનાવે છે.
OMCs પર નફાકારકતાનું દબાણ વધ્યું
IOCL, BPCL અને HPCL જેવી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) તેમની માર્કેટિંગ માર્જિન પર ભારે દબાણ અનુભવી રહી છે. માર્ચ 2026 માં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ આશરે $114 પ્રતિ બેરલ છે અને અનુમાનો દર્શાવે છે કે ભાવ $85 પ્રતિ બેરલથી ઉપર રહે તો OMCs નુકસાન કરશે. આ સ્થિતિમાં, ઓટો ફ્યુઅલના વર્તમાન ભાવ ટકાવી રાખવા મુશ્કેલ છે. જાન્યુઆરીથી માર્ચ 2026 દરમિયાન ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં 16% નો વધારો થયો હોવા છતાં, એપ્રિલ 2022 થી રિટેલ ફ્યુઅલના ભાવમાં મોટાભાગે કોઈ ફેરફાર થયો નથી. આ ભાવ તફાવતનો અર્થ એ છે કે OMCs પેટ્રોલ પર આશરે ₹18 પ્રતિ લિટર અને ડીઝલ પર ₹35 પ્રતિ લિટર ગુમાવી રહી છે. આ દબાણ સીધું વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠામાં વિક્ષેપ પાડતી ભૌગોલિક રાજકીય ઘટનાઓમાંથી ઉદ્ભવે છે. બીજી તરફ, ONGC અને ઓઇલ ઇન્ડિયા જેવી અપસ્ટ્રીમ કંપનીઓને ઊંચા ક્રૂડ ભાવનો ફાયદો થશે; દરેક $10 ના વધારાથી FY2027 માં તેમના સંયુક્ત EBITDA માં ₹30,000-35,000 કરોડ નો વધારો થઈ શકે છે.
ખાતર સબસિડી પર ખર્ચ અને પુરવઠાનો માર
ખાતર ક્ષેત્ર વધતી ઇનપુટ કોસ્ટ અને અપૂરતી સબસિડી સુધારાનો સામનો કરી રહ્યું છે. મુખ્ય કાચા માલ, જે મોટાભાગે પશ્ચિમ એશિયામાંથી આયાત થાય છે, તેના ભાવ ભૌગોલિક રાજકીય સંઘર્ષોને કારણે મોટા પ્રમાણમાં વધ્યા છે. યુરિયા ઉત્પાદન માટે ગેસના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થયો છે, જે યુરિયા અને અન્ય ખાતરોને અસર કરી રહ્યો છે. ICRA નું અનુમાન છે કે FY2027 માટે કુલ ખાતર સબસિડીની જરૂરિયાત ₹2.05 ટ્રિલિયન થી ₹2.25 ટ્રિલિયન ની વચ્ચે રહેશે, જે બજેટ ₹1.71 ટ્રિલિયન કરતાં વધુ હોઈ શકે છે. FY2027 માટે નવી સબસિડી દરો નાઇટ્રોજન, ફોસ્ફરસ અને સલ્ફર માટે આશરે 10% નો વધારો ઓફર કરે છે, પરંતુ તે વધતી કાચા માલની કિંમતો અને ચલણના અવમૂલ્યનને, ખાસ કરીને ફોસ્ફેટિક ખાતરો માટે, આવરી શકશે નહીં. ડાય-એમોનિયમ ફોસ્ફેટ (DAP) ની આયાત પર નફાકારકતા નુકસાનકારક રહેવાની ધારણા છે. ખાતર સબસિડી માટે સરકારની નાણાકીય પ્રતિબદ્ધતા મોટી છે, જે FY27 માટે ₹1.9 લાખ કરોડ રહેવાનો અંદાજ છે, પરંતુ ફોસ્ફેટ અને પોટાશ ખાતરો માટેના બજેટમાં વધુ ભંડોળની જરૂર પડી શકે છે. ઊંચી સબસિડી ફાળવણી હોવા છતાં, નાણાકીય બોજ નોંધપાત્ર રહે છે, અને ખાતરના ઉપયોગ કરતાં ખર્ચ ઝડપથી વધી રહ્યો છે.
વ્યાપક અસર: કેમિકલ્સ, હિલીયમ અને સિટી ગેસ
પશ્ચિમ એશિયામાંથી પુરવઠામાં વિક્ષેપ અને ઊંચા ફ્યુઅલ ખર્ચ કેમિકલ્સ અને પોલિમરના ભાવમાં પણ વધારો કરી રહ્યા છે. સ્ટોકિંગ-અપ (Stocking-up) થી માંગમાં ટૂંકા ગાળાનો વધારો થયો હતો, પરંતુ ઇન્વેન્ટરી સ્થિર થતાં આમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે. પશ્ચિમ એશિયાથી ઓછી અસર ધરાવતી સ્પેશિયાલિટી કેમિકલ કંપનીઓ વધુ સ્થિતિસ્થાપક રહેવાની ધારણા છે. પશ્ચિમ એશિયાના સંકટને કારણે હિલીયમના ભાવમાં તેજી આવી છે, જે ફાઇબર ઓપ્ટિક્સ અને ડ્રોન ઉત્પાદન જેવા ક્ષેત્રોને અસર કરી રહ્યું છે. યુએસએ સંભવિત વૈકલ્પિક પુરવઠા સ્ત્રોત છે, પરંતુ ભાવ પહેલેથી જ વધી ગયા છે. સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન (CGD) ક્ષેત્ર માર્જિન દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે, ખાસ કરીને કમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ (CNG) માટે. આ વધતા ગેસ ભાવ, ચલણના અવમૂલ્યન અને ઘરેલું ગેસ ફાળવણી ઘટતાં વધુ ખર્ચાળ આયાતી LNG પર નિર્ભરતાને કારણે છે. જોકે, પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG)-ઘરેલું સેગમેન્ટ APM ગેસની પસંદગીયુક્ત ફાળવણીને કારણે સ્થિર રહેવાની ધારણા છે. ભારતીય કેમિકલ ઉદ્યોગમાં 2026 માં ઘરેલું માંગને કારણે 10.9% ઉત્પાદન વૃદ્ધિની આગાહી છે, પરંતુ વૈશ્વિક વેપાર અનિશ્ચિતતાઓ અને ઊંચા ઊર્જા ખર્ચ સતત સમસ્યાઓ બની રહેશે.
આઉટલૂક અને સરકારી વ્યૂહરચના
ICRA સતત ખર્ચ દબાણ અને મર્યાદિત ભાવ લવચીકતાને કારણે ફ્યુઅલ રિટેલિંગ, ખાતરો અને મૂળભૂત કેમિકલ્સ માટે નકારાત્મક આઉટલૂક જાળવી રાખે છે. FY2027 માં ઘણા ડાઉનસ્ટ્રીમ ક્ષેત્રોની નફાકારકતા અને ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ પર એકંદર ઊર્જા અને ઇનપુટ ખર્ચનો ભાર રહેવાની ધારણા છે. જ્યારે રિફાઇનિંગ સેગમેન્ટનું આઉટલૂક સ્વસ્થ ક્રેક સ્પ્રેડને કારણે સ્થિર છે, ત્યારે ફ્યુઅલ રિટેલિંગ અને ખાતરોની નબળાઈ યથાવત છે. સરકાર આયાતના સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્યકરણ, વ્યૂહાત્મક ભંડારને મજબૂત કરવા અને ઘરેલું ઉત્પાદન તથા વૈકલ્પિક ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા જેવી વ્યૂહરચનાઓ અપનાવી રહી છે. જોકે, તાત્કાલિક નાણાકીય અને ઓપરેશનલ પડકારો નોંધપાત્ર રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિ લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતાઓની ભારતીય અર્થતંત્ર પરની અસર ઘટાડવા માટે વ્યૂહાત્મક ગોઠવણોની જરૂરિયાતને પ્રકાશિત કરે છે.