મધ્ય પૂર્વ સંકટ: ભારતની ડીઝલ નિકાસ માટે 'વરદાન'?
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને તેના કારણે બદલાયેલા પ્રોફિટ માર્જિન (Profit Margin) વચ્ચે ભારતે માર્ચ મહિનામાં તેના રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સ (Refined Petroleum Products) ની નિકાસમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જોયા છે. સૌથી મોટી વાત એ છે કે ડીઝલની નિકાસમાં અંદાજે 20% નો જબરદસ્ત ઉછાળો આવ્યો છે, જે 10.74 મિલિયન બેરલ થી વધીને 12.90 મિલિયન બેરલ પર પહોંચી ગઈ છે. આ તેજીનું મુખ્ય કારણ ડીઝલ પર મળતા આકર્ષક પ્રોફિટ માર્જિન હતા, જે પેટ્રોલની સરખામણીમાં વધુ લાભદાયી સાબિત થયા.
રિફાઇનર્સનો રણનૈતિક નિર્ણય: LPG પર ફોકસ વધાર્યો
ડીઝલના ઊંચા નફાને કારણે રિફાઇનર્સ (Refiners) એ ઉત્પાદન અને નિકાસ વ્યૂહરચના બદલી નાખી. જ્યાં ડીઝલના પ્રોફિટ માર્જિનમાં વધારો થયો, ત્યાં પેટ્રોલના નિકાસમાં 33% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો, જે 8.31 મિલિયન બેરલ પર સ્થિર થયો. આ ઘટાડા પાછળનું કારણ એ છે કે રિફાઇનર્સ હવે લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) ના ઉત્પાદન પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. આ પગલું મધ્ય પૂર્વમાંથી આવતા LPG સપ્લાયમાં સંભવિત વિક્ષેપોને પહોંચી વળવા અને દેશમાં તેની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.
નિકાસ પર નિયંત્રણ અને Reliance નો દબદબો
દેશમાં ઇંધણની પૂરતી ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવા માટે, સરકારે ડીઝલ અને જેટ ફ્યુઅલ (Jet Fuel) પર નિકાસ ટૅક્સ (Export Tax) લગાવ્યા છે. ડીઝલ માટે ₹21.5 પ્રતિ લિટર અને જેટ ફ્યુઅલ માટે ₹29.5 પ્રતિ લિટર નો આ ટૅક્સ ખાનગી રિફાઇનર્સને નિકાસને બદલે ઘરેલું બજાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા પ્રોત્સાહિત કરે છે. માર્ચ મહિનામાં કુલ રિફાઇન્ડ ફ્યુઅલ શિપમેન્ટ્સમાં રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (Reliance Industries) નો હિસ્સો લગભગ 75% રહ્યો, જે દેશના નિકાસ બજારમાં તેના પ્રભાવને દર્શાવે છે. જોકે ડીઝલ નિકાસમાં વૃદ્ધિ જોવા મળી હોવા છતાં, માર્ચ મહિનામાં ભારતની એકંદર રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સની નિકાસ ફેબ્રુઆરીની 33.67 મિલિયન બેરલ ની સરખામણીમાં 8% ઘટીને 31 મિલિયન બેરલ પર આવી ગઈ છે.