ભારતે ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય માટે **31** દેશોનું નેટવર્ક બનાવ્યું હોવા છતાં, આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો વધીને **47%** થઈ ગયો છે. ઇરાક જેવા પરંપરાગત સપ્લાયર્સ ઘટ્યા છે, અને બ્રેન્ટ ક્રૂડ **$97** ની નજીક હોવાથી ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો વધી રહ્યા છે.
ભારતે તેના ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયર્સનું નેટવર્ક 31 દેશો સુધી વિસ્તાર્યું છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે આયાત અત્યંત કેન્દ્રિત બની ગઈ છે. રશિયા હવે ભારતની કુલ ક્રૂડ આયાતના 47% હિસ્સો ધરાવે છે. આ વધારાએ ઇરાક જેવા અન્ય મોટા સપ્લાયર્સની જગ્યા લઈ લીધી છે, જેનો હિસ્સો છેલ્લા છ મહિનામાં 18% થી ઘટીને માત્ર 2% પર આવી ગયો છે.
માર્કેટ કોન્સન્ટ્રેશન પર અસર
એનાલિસ્ટ્સ 'હર્ફિન્ડાલ-હિર્શમેન ઇન્ડેક્સ' (HHI) નો ઉપયોગ કરીને સપ્લાયર પરની નિર્ભરતા માપે છે. આ ઇન્ડેક્સ 56% ઉછળીને 2,513 પર પહોંચ્યો છે. સામાન્ય રીતે 2,500 થી વધુનો આંકડો દર્શાવે છે કે દેશ મર્યાદિત સપ્લાયર્સ પર ખૂબ વધુ નિર્ભર છે. ભારતે નવા 10 સપ્લાયર્સ ઉમેર્યા હોવા છતાં, તેમનો કુલ હિસ્સો માત્ર 1.4% જેટલો જ છે, જે સપ્લાય મિક્સમાં મોટો ફેરફાર લાવી શક્યો નથી.
બદલાતું ટ્રેડ ડાયનેમિક્સ
રશિયા સાથેનો સંબંધ હવે માત્ર આયાત પૂરતો મર્યાદિત નથી. રશિયન રિફાઈનરીઓમાં ડ્રોન હુમલાને કારણે ઉત્પાદન ઘટતા, હવે ભારતીય રિફાઇનર્સ રશિયાને પેટ્રોલ જેવી રિફાઇન્ડ પ્રોડક્ટ્સ નિકાસ પણ કરી રહ્યા છે. આ પ્રકારનું ટુ-વે ટ્રેડિંગ અગાઉ ક્યારેય જોવા મળ્યું નહોતું.
જોખમો અને આર્થિક સ્થિતિ
વૈશ્વિક સ્તરે બ્રેન્ટ ક્રૂડ $97.31 પ્રતિ બેરલની આસપાસ ટ્રેડ કરી રહ્યું છે, જે ભારતનું ઈમ્પોર્ટ બિલ અને મોંઘવારી વધારી રહ્યું છે. આટલી મોટી નિર્ભરતાને કારણે અમેરિકાના સેકન્ડરી સેન્ક્શન્સ કે નવા ટેરિફનું જોખમ પણ રહેલું છે. દરિયાઈ વેપાર માર્ગો પરના સંઘર્ષો પણ ક્રૂડના ઇનફ્લો અને નિકાસ માટે અનિશ્ચિતતા પેદા કરી શકે છે.