ભારતના 'ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર પ્લાઝ્મા રિસર્ચ' દ્વારા દેશનું પ્રથમ સ્ફેરિકલ ટોકામાક લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે. આ એક મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિ છે, પરંતુ રોકાણકારોએ નોંધ લેવી કે હાલ આ કોઈ કમર્શિયલ પ્રોજેક્ટ નથી અને તેની શેરબજાર પર કોઈ સીધી અસર નથી.
ગુજરાત સ્થિત 'ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર પ્લાઝ્મા રિસર્ચ' (IPR) એ સફળતાપૂર્વક ભારતના પ્રથમ સ્ફેરિકલ ટોકામાકનું કમિશનિંગ કર્યું છે. આ ઉપકરણ સૂર્યની જેમ જ ન્યુક્લિયર ફ્યુઝન દ્વારા ઉર્જા પેદા કરવાની પ્રક્રિયા પર કામ કરશે, જેમાં અત્યંત ઊંચા તાપમાને પ્લાઝ્માને મેગ્નેટિક ફિલ્ડ દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે. આ પ્રોજેક્ટની સાથે જ બેંગલુરુની સ્ટાર્ટઅપ કંપની 'Pranos' એ પણ પોતાનું કોમ્પેક્ટ ટોકામાક 'PRAGYA' રજૂ કર્યું છે.
શેરબજાર પર અસર?
રોકાણકારો માટે આ બાબત સ્પષ્ટ કરવી જરૂરી છે કે આ સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સ છે. IPR સરકારી સંસ્થા છે અને Pranos એક ખાનગી સ્ટાર્ટઅપ છે, જેમાંથી કોઈ પણ કંપની National Stock Exchange (NSE) કે Bombay Stock Exchange (BSE) પર લિસ્ટેડ નથી. તેથી, આ વૈજ્ઞાનિક સફળતાની હાલમાં કોઈ લિસ્ટેડ કંપનીઓના શેરના ભાવ કે નાણાકીય પરિણામો પર અસર થશે નહીં.
ફ્યુઝન એનર્જી કેમ ચેલેન્જિંગ છે?
ન્યુક્લિયર ફ્યુઝન પરંપરાગત ફિશન (Fission) થી સંપૂર્ણપણે અલગ અને સુરક્ષિત છે. જોકે, આ ટેકનોલોજી હજુ સંશોધન અને વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કે છે. આમાં આવતા મુખ્ય પડકારો નીચે મુજબ છે:
- કેપિટલ ઇન્ટેન્સિવ: આવા પ્રોજેક્ટ્સ પાછળ ખૂબ જ મોટું રોકાણ જરૂરી છે.
- ટેકનિકલ જટિલતા: પ્લાઝ્માની સ્થિરતા અને મેગ્નેટિક ઇન્ટરફરન્સનું સંચાલન કરવું અત્યંત કઠિન છે.
- કોમર્શિયલ વાયબિલિટી: જે ઉર્જા વાપરીએ તેના કરતા વધુ ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવી એ એક મોટો પડકાર છે.
અત્યારે આ ટેકનોલોજી પાવર ગ્રીડ માટે ઉપલબ્ધ નથી, તેને વ્યવહારુ સ્વરૂપ લેતા હજુ વર્ષોનો સમય લાગી શકે છે. ભવિષ્યમાં જો આ સંસ્થાઓ કોઈ મોટી એન્જિનિયરિંગ કંપનીઓ સાથે ભાગીદારી કરે, તો તે ટેકનોલોજી સેક્ટર માટે એક મોટો ટર્નિંગ પોઈન્ટ સાબિત થઈ શકે છે.