વેસ્ટ એશિયામાં વધતા ભૌગોલિક તણાવને પગલે ભારત પોતાની એનર્જી સિક્યોરિટી મજબૂત કરવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. ભારત પોતાની કુલ ક્રૂડ ઓઈલની જરૂરિયાતના **89%** આયાત કરે છે, ત્યારે સપ્લાય ચેઈનને સુરક્ષિત રાખવા માટે વ્યૂહાત્મક અનામત (Strategic Reserves) અને રિફાઈનરી ક્ષમતા વધારવા પર સરકાર કામ કરી રહી છે.
આર્થિક અસર અને નિર્ભરતા
ભારત હાલમાં ક્રૂડ ઓઈલની જરૂરિયાત માટે 89% અને નેચરલ ગેસ માટે 49% આયાત પર નિર્ભર છે. આ ઉચ્ચ નિર્ભરતાને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં આવતી દરેક હલચલની સીધી અસર ભારતીય રૂપિયા, ફુગાવો (Inflation) અને ટ્રેડ બેલેન્સ પર પડે છે. આ સંજોગોમાં IOCL, BPCL અને HPCL જેવી માર્કેટિંગ કંપનીઓ માટે ગ્લોબલ ઓઈલના ભાવ ખૂબ જ સંવેદનશીલ બની જાય છે.
વ્યૂહાત્મક ભંડાર (Strategic Reserves) નો વ્યાપ
Indian Strategic Petroleum Reserves Ltd (ISPRL) દ્વારા વિશાખાપટ્ટનમ, મેંગલુરુ અને પાદુર ખાતે મોટા ભૂગર્ભ સંગ્રહ કેન્દ્રો બનાવવામાં આવ્યા છે. UAE ની અબુ ધાબી નેશનલ ઓઈલ કંપની (ADNOC) સાથેના સહયોગથી ભારત પોતાની સંગ્રહ ક્ષમતા વધારી રહ્યું છે જેથી કટોકટીના સમયે ક્રૂડનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ રહે.
રિફાઈનરીઓની કાર્યક્ષમતા
Reliance Industries અને સરકારી ક્ષેત્રની કંપનીઓ રિફાઈનરીની ક્ષમતા વધારવા પર ધ્યાન આપી રહી છે, જેથી તેઓ વિવિધ પ્રકારના ક્રૂડ (ભારે કે સસ્તા ઓઈલ) ને પ્રોસેસ કરી શકે. આ ફ્લેક્સિબિલિટી કંપનીઓને સપ્લાયમાં અડચણ આવે ત્યારે અન્ય વિકલ્પો શોધવામાં મદદ કરે છે.
લાંબા ગાળાનું આયોજન
સરકાર ઈથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) પ્રોગ્રામ અને રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ પર ભાર મૂકી રહી છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અશ્મિભૂત ઇંધણ (Fossil Fuel) પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. રોકાણકારોએ આગામી સમયમાં નવી સંગ્રહ ક્ષમતા, રિફાઈનરી અપગ્રેડ અને ગ્રીન એનર્જી તરફના સંક્રમણ પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.