Whalesbook
ઉદ્યોગોને હવે મળશે વધુ LPG: સરકારનો મોટો નિર્ણય
મધ્ય પૂર્વમાં ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને તેના કારણે થયેલા સપ્લાય ડિસરપ્શન બાદ, ભારતીય ઉદ્યોગોને હવે LPG (Liquefied Petroleum Gas) નો વધુ પુરવઠો મળશે. સરકારે કોમર્શિયલ LPG ફાળવણીમાં વધારો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે, જે ઉર્જા નીતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. ભૂતકાળમાં, વૈશ્વિક સમસ્યાઓને કારણે ઔદ્યોગિક LPG ની ઉપલબ્ધતાને અગાઉના સ્તરના માત્ર 50% સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવી હતી. હવે, પેટ્રોલિયમ અને નેચરલ ગેસ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલ આ નવી માર્ગદર્શિકાનો ઉદ્દેશ્ય સ્ટીલ, ઓટોમોબાઈલ, ટેક્સટાઈલ, રસાયણો અને પ્લાસ્ટિક જેવા મુખ્ય ઉત્પાદન ક્ષેત્રોમાં સ્થિરતા લાવવાનો છે. આ નીતિગત પગલું વૈશ્વિક ઉર્જા બજારના ઉતાર-ચઢાવ અને આયાતી LPG પર ભારતની ભારે નિર્ભરતા સામેના જોખમોને પહોંચી વળવાનો એક વ્યૂહાત્મક પ્રયાસ છે.
ઉદ્યોગો LPG કેવી રીતે મેળવી શકશે?
આ નવી નીતિ હેઠળ, પોલિમર, કૃષિ, પેકેજિંગ, પેઇન્ટ, સ્ટીલ, મેટલ, ગ્લાસ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને ફૂડ પ્રોસેસિંગ જેવા ક્ષેત્રોમાં કાર્યરત ઉદ્યોગો હવે માર્ચ 2026 પહેલાના તેમના LPG વપરાશના 70% સુધીનો પુરવઠો મેળવી શકશે. જોકે, રાષ્ટ્રીય સંસાધનો પર વધુ પડતું દબાણ ટાળવા માટે એક દિવસીય ક્ષેત્ર-વ્યાપી ટોચ મર્યાદા 0.2 TMT (ટન મેટ્રિક ટન) નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે. આ નીતિ એવા ક્ષેત્રોને પ્રાધાન્ય આપે છે જ્યાં LPG ચોક્કસ પ્રક્રિયાઓ માટે અનિવાર્ય છે અને જ્યાં કુદરતી ગેસ સરળતાથી વિકલ્પ નથી. હાલમાં, ભારતના ઔદ્યોગિક ઉર્જા વપરાશમાં કુદરતી ગેસનો હિસ્સો માત્ર લગભગ 5% છે, જ્યારે કોલસાનો ઉપયોગ વધુ પ્રબળ છે.
ભારતની ઓઇલ અને ગેસ કંપનીઓ પર અસર
આ નીતિગત ફેરફારનો ભારતના ઓઇલ અને ગેસ ક્ષેત્ર પર પણ અસર પડશે, જેમાં ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOCL), ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન (BPCL), હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન (HPCL) અને ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન (ONGC) જેવી મોટી કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે. એપ્રિલ 2026 સુધીમાં, આ કંપનીઓ વિવિધ મૂલ્યાંકનો પર વેપાર કરી રહી છે. ઉદાહરણ તરીકે, IOCL નો P/E રેશિયો 5.64 થી 7.98 ની વચ્ચે અને માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન લગભગ ₹2.07 ટ્રિલિયન છે. BPCL નો P/E રેશિયો લગભગ 5.54 અને માર્કેટ કેપ લગભગ ₹1.21 ટ્રિલિયન છે. HPCL નો P/E રેશિયો આશરે 4.67 અને માર્કેટ કેપ લગભગ ₹777 બિલિયન છે, જ્યારે ONGC નો P/E રેશિયો 7.39 થી 9.39 ની વચ્ચે અને માર્કેટ કેપ લગભગ ₹3.55 ટ્રિલિયન છે. આ ફેરફાર, ખાસ કરીને મોટી LPG વિતરણ નેટવર્ક ધરાવતી કંપનીઓની ભવિષ્યની માંગને અસર કરી શકે છે. ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, જે ભારતના કુલ ઉર્જા ઉપયોગનો 40% થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે, તે વિશ્વસનીય ઇંધણ પુરવઠાના મહત્વને રેખાંકિત કરે છે.
પડકારો યથાવત: આયાત ખર્ચ અને પુરવઠાની મર્યાદાઓ
જોકે, પડકારો હજુ પણ યથાવત છે. LPG ની આયાત પર ભારતની નિર્ભરતા, જે 2023 માં 55% થી વધુ જરૂરિયાતો વિદેશથી પૂરી કરવામાં આવી હતી, તે વૈશ્વિક કિંમતો અને ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો સામે બજારને સંવેદનશીલ બનાવે છે. કોમર્શિયલ LPG ની કિંમતો બજાર દ્વારા નિર્ધારિત થાય છે અને દર મહિને બદલાય છે, જે સૌદી કોન્ટ્રાક્ટ પ્રાઇસ (Saudi Contract Price) અને વૈશ્વિક શિપિંગ વિક્ષેપો જેવા પરિબળોથી પ્રભાવિત થાય છે. 2026 ની શરૂઆતમાં, દિલ્હીમાં 19-kg ના એક સિલિન્ડર માટે કોમર્શિયલ LPG ની કિંમત ₹2,078 સુધી પહોંચી ગઈ હતી. જ્યારે આ નીતિ ઉદ્યોગોને મદદ કરશે, ત્યારે ઘરેલું વપરાશ (કુલ LPG ઉપયોગના 85-87%) ને હજુ પણ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. આનો અર્થ એ છે કે પીક ડિમાન્ડ દરમિયાન કોમર્શિયલ અને ઔદ્યોગિક વપરાશકર્તાઓએ હજુ પણ મર્યાદાઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ઇલેક્ટ્રિક કૂકિંગ, જે ઓછી કિંમત અને આયાત પર ઓછી નિર્ભરતા પ્રદાન કરે છે, તે રહેણાંક અને વ્યાપારી બંને ક્ષેત્રોમાં LPG ના બજાર હિસ્સા માટે લાંબા ગાળાનો ખતરો ઊભો કરે છે. ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ઘરેલું વેચાણ પરના નુકસાનને શોષવાનું ચાલુ રાખી રહી છે, જે મે મહિનાના અંત સુધીમાં કુલ ₹40,484 કરોડ થવાનો અંદાજ છે.
ભવિષ્યની ઊર્જા વ્યૂહરચના
વધેલી ફાળવણી તાત્કાલિક ઔદ્યોગિક જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરે છે, પરંતુ તે ઊર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક વિકાસ વચ્ચે સંતુલન સાધવાના સતત પડકારને પણ ઉજાગર કરે છે. ભવિષ્યની ઉર્જા નીતિમાં પુરવઠામાં વિવિધતા લાવવા, ઘરેલું ઉત્પાદન વધારવા અને આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ટકાઉ વિકલ્પો શોધવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની અપેક્ષા છે. ક્ષેત્રીય સ્થિરતા વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજનીતિ અને સ્થાનિક ઉર્જા માળખાકીય વિકાસ પર નિર્ભર રહેશે.