ભારતે ઓટોમોટિવ ક્ષેત્રમાં વૈકલ્પિક ઉર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે દસ મુખ્ય રાષ્ટ્રીય પરિવહન માર્ગો પર પાયલોટ હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ ટ્રાયલ શરૂ કરી છે. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય પરંપરાગત ઇંધણ પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે અને જાહેર પરિવહન માળખાકીય સુવિધાઓના વિસ્તરણ માટે સરકારના પ્રયાસોને અનુરૂપ છે. આ ટ્રાયલની સફળતા ભવિષ્યમાં હાઇડ્રોજન સંચાલિત વાહનોની માંગ અને જાહેર બસ ફ્લીટના આધુનિકીકરણ પર અસર કરી શકે છે.
சாலை પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલયે ભારતના દસ ચોક્કસ પરિવહન માર્ગો પર હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ ટેકનોલોજીના પરીક્ષણ માટે પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કર્યા છે. આ ટ્રાયલ રાષ્ટ્રના પરિવહન નેટવર્કમાં સ્વચ્છ ઉર્જા સ્ત્રોતોને એકીકૃત કરવાની વ્યાપક સરકારી વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે, જેમાં ગ્રેટર નોઈડા-દિલ્હી-આગ્રા, અમદાવાદ-વડોદરા-સુરત અને પુણે-મુંબઈ જેવા મુખ્ય માર્ગોનો સમાવેશ થાય છે.\n\n### જાહેર પરિવહન પર વ્યૂહાત્મક ધ્યાન\n\nઆ પહેલ ભારતના ઓટોમોટિવ ક્ષેત્રમાં એક ગંભીર અંતરને સંબોધિત કરે છે, જ્યાં દર વર્ષે અંદાજે 3 લાખ બસોની માંગ છે, જ્યારે વર્તમાન સ્થાનિક ઉત્પાદન આશરે 70,000 થી 80,000 યુનિટ્સ જેટલું ઓછું છે. હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલનું પરીક્ષણ કરીને, સરકાર ઉત્પાદકોને વધુ અદ્યતન અને ખર્ચ-અસરકારક બસોનું ઉત્પાદન કરવા પ્રોત્સાહિત કરવા માંગે છે. રોકાણકારો માટે, સ્થાનિક ઉત્પાદકોની નવી ઇંધણ તકનીકોમાં સંક્રમણ કરતી વખતે આ માંગને પહોંચી વળવા ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવાની ક્ષમતા એક મુખ્ય ક્ષેત્ર બની રહેશે. ભારે વાહન ઉત્પાદન અને ફ્યુઅલ સેલ ટેકનોલોજી વિકાસમાં સામેલ કંપનીઓ આ લાંબા ગાળાના ઔદ્યોગિક ફેરફારોમાં કેન્દ્રસ્થાને રહેવાની શક્યતા છે.\n\n### વૈકલ્પિક ઇંધણ અપનાવવામાં પડકારો\n\nહાઇડ્રોજન માટેનો ધક્કો નોંધપાત્ર હોવા છતાં, ઉદ્યોગ ગ્રીન એનર્જીમાં સંક્રમણ કરવામાં વ્યવહારિક અવરોધોનો સામનો કરે છે. ચાર્જિંગ માટે વર્તમાન ઊંચા વીજળી ખર્ચ, જે ₹20 પ્રતિ યુનિટ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે, તે ઇલેક્ટ્રિક અને હાઇડ્રોજન-આધારિત પરિવહન મોડેલોની આર્થિક શક્યતા માટે એક પડકાર રજૂ કરે છે. વધુમાં, સરકારે ઉત્પાદકોને અંતિમ વપરાશકર્તાઓને લિથિયમ-આયન બેટરીના ભાવ ઘટવાના ફાયદા પહોંચાડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે જેથી પોષણક્ષમતા સુનિશ્ચિત થઈ શકે. નાણાકીય સ્થિરતા આ ઓપરેશનલ ખર્ચને વધુ સારી માળખાકીય સુવિધાઓ અને તકનીકી કાર્યક્ષમતા દ્વારા કેટલી ઝડપથી ઘટાડી શકાય છે તેના પર નિર્ભર રહેશે.\n\n### માર્ગ સલામતી અને આર્થિક સંદર્ભ\n\nઇંધણ વિકલ્પો ઉપરાંત, ઓટોમોટિવ ક્ષેત્ર ભારતની અર્થવ્યવસ્થામાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા રહ્યું છે, જેનો ઉદ્યોગનો વ્યાપ આશરે ₹22 લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યો છે. જોકે, સરકાર માર્ગ સલામતીની આર્થિક અસર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું ચાલુ રાખે છે, નોંધે છે કે અકસ્માતો રાષ્ટ્રના GDP ના 3% જેટલા નુકસાનમાં ફાળો આપે છે. ભાવિ સરકારી નીતિમાં નવા ટેકનોલોજી અપનાવવાના પ્રયાસોને વાણિજ્યિક વાહનો માટે કડક સલામતી આવશ્યકતાઓ સાથે સંતુલિત કરવાની અપેક્ષા છે.\n\nરોકાણકારોએ આ દસ પાયલોટ રૂટ્સના આગામી પરિણામોને ટ્રેક કરવા જોઈએ, કારણ કે તે ઇંધણ કાર્યક્ષમતા, માળખાકીય જરૂરિયાતો અને હાઇડ્રોજન વિરુદ્ધ પરંપરાગત અથવા ઇલેક્ટ્રિક-સંચાલિત જાહેર પરિવહન પ્રણાલીઓના ખર્ચ-લાભ વિશ્લેષણ પર પ્રારંભિક ડેટા પ્રદાન કરશે. નિયમનકારી સંસ્થાઓ વ્યાપારી હાઇડ્રોજનના ઉપયોગ માટે માર્ગ કેટલી ઝડપથી સાફ કરે છે તે ગ્રીન એનર્જી સ્પેસમાં કાર્યરત ઓટોમોટિવ ફર્મ્સ માટે મૂડી ફાળવણીના આગામી તબક્કાને નિર્ધારિત કરશે.