ભારત વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ રિલીઝમાં જોડાયું, પણ પોતાના સપ્લાય સંકટ વચ્ચે...

વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવને સ્થિર કરવા માટે મોટું પગલું

આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સી (IEA) દ્વારા એક અભૂતપૂર્વ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. વૈશ્વિક બજારોમાં ભાવ વધારાને કાબૂમાં લેવા માટે 400 મિલિયન બેરલ કરતાં વધુ વ્યૂહાત્મક ઓઇલ રિઝર્વ (Strategic Oil Reserves) રિલીઝ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે. આ નિર્ણય ભૂ-રાજકીય સંઘર્ષ (Geopolitical Conflict) ને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આવેલા ભારે ઉછાળાને સ્થિર કરવા માટે લેવાયો છે. IEA ના ઇતિહાસમાં આ સૌથી મોટો રિલીઝ છે, જેણે 2022 માં થયેલા 182 મિલિયન બેરલ ના રિલીઝને પણ પાછળ છોડી દીધો છે. આ પગલું ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) જેવા મહત્વપૂર્ણ શિપિંગ રૂટ પર પુરવઠામાં આવતી વિક્ષેપોને પહોંચી વળવા માટે છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) ના ભાવ તાજેતરમાં $90 પ્રતિ બેરલ ની નજીક પહોંચી ગયા હતા.

ભારતની ભાગીદારી અને તેની ઊર્જા સુરક્ષાનો પ્રશ્ન

ભારત, જે IEA નું સહયોગી સભ્ય છે, તેણે આ સ્થિરીકરણના પ્રયાસોને ટેકો આપવાનું વચન આપ્યું છે. જોકે, તેની ભાગીદારી તેની મોટી નબળાઈને પણ ઉજાગર કરે છે: ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલ જરૂરિયાતોનો લગભગ 85% થી 89% આયાત કરે છે. આ આયાતનો મોટો હિસ્સો, અને લગભગ અડધો લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG), હોર્મુઝની સામુદ્રધુની જેવા મહત્વપૂર્ણ વ્યાપારી માર્ગોમાંથી પસાર થાય છે. મધ્ય પૂર્વ (Middle East) એકલું જ ભારતના ક્રૂડ ઓઇલનો લગભગ અડધો અને લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) નો 90% થી વધુ પુરવઠો પૂરો પાડે છે. વિશ્વના ત્રીજા સૌથી મોટા તેલ ગ્રાહક તરીકે, ભારત આ આવશ્યક માર્ગો પરના વિક્ષેપો પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે.

ઘરેલું માંગને પહોંચી વળવા ભારતના પ્રયાસો

પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે, ભારતે નાગરિકોને ઇંધણનો વપરાશ ઘટાડવા અને ગભરાટમાં ખરીદી ટાળવા વિનંતી કરી છે. વધુ ગંભીરતાથી, સરકારે કટોકટીની સત્તાઓનો ઉપયોગ કર્યો છે. તેલ રિફાઇનરીઓને લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) નું ઉત્પાદન વધારવા અને ઔદ્યોગિક ગ્રાહકોને વેચાણ મર્યાદિત કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ સંતુલન જાળવવું ભારતની વધતી અર્થવ્યવસ્થાને વેગ આપવા અને ઘરેલું માંગને પહોંચી વળવા માટે નિર્ણાયક છે. રેસ્ટોરન્ટ અને હોટલ જેવા વ્યાપારી વપરાશકર્તાઓને લાંબા સમય સુધી પુરવઠાની સમસ્યાઓ દરમિયાન સૌ પ્રથમ અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

ભવિષ્યની સંભાવનાઓ અને આર્થિક અસરો

IEA દ્વારા કરાયેલ રિઝર્વ રિલીઝ એક ટૂંકા ગાળાની રાહત પૂરી પાડે છે. જોકે, કેટલાક વિશ્લેષકો શંકા વ્યક્ત કરે છે કે જો હોર્મુઝની સામુદ્રધુની બંધ રહે તો તે પુરવઠાના લાંબા ગાળાના ભૌતિક નુકસાનને સંપૂર્ણપણે સરભર કરી શકે છે કે કેમ. આના કારણે ભાવમાં સતત વધારો અને ભારત માટે આયાત ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે. વૈકલ્પિક ઇંધણ અથવા સપ્લાયર્સ તરફ વળવાનો અર્થ ઘણીવાર વધુ ખર્ચ થાય છે, જે દેશના આયાત બિલ અને ફુગાવાને વધુ ખરાબ કરી શકે છે. જો પુરવઠામાં વિક્ષેપ ચાલુ રહેશે, તો આ ઊર્જા સંવેદનશીલતાઓ વ્યાપક આર્થિક અસ્થિરતાને વેગ આપી શકે છે.