વર્ષ 2026ના પ્રથમ છ મહિનામાં ભારતે **29 ગીગા વોટ (GW)** જેટલી નવી સૌર અને પવન ઉર્જા ક્ષમતા સ્થાપિત કરી છે, જેનાથી કુલ ક્ષમતા **288 GW** પર પહોંચી ગઈ છે. આ સમયગાળામાં સૌર ઉર્જામાં **43%** નો નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો, જે મોટે ભાગે સરકારી યોજનાઓ દ્વારા પ્રેરિત હતો. જોકે, પવન ઉર્જામાં **16%** નો ઘટાડો નોંધાયો છે. ભારત 2030 સુધીમાં **500 GW** બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ ક્ષમતાના લક્ષ્યાંકને પહોંચી વળવા માટે આ વૃદ્ધિ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
સૌર ઉર્જામાં ધમાકેદાર વૃદ્ધિ અને સરકારી યોજનાઓનો પ્રભાવ
વર્ષ 2026ના પ્રથમ છ મહિનામાં ભારતના રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્રમાં અભૂતપૂર્વ વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, દેશમાં 29 ગીગા વોટ (GW) નવી સૌર અને પવન ઉર્જા ક્ષમતા સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. યુનિયન મિનિસ્ટ્રી ઓફ ન્યુ એન્ડ રિન્યુએબલ એનર્જીના આંકડા મુજબ, જૂન 2026 સુધીમાં દેશની કુલ રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા 288 GW પર પહોંચી ગઈ છે.
સૌર ઉર્જા આ વૃદ્ધિનું મુખ્ય ચાલકબળ રહ્યું છે, જેમાં 2025ના સમાન સમયગાળાની સરખામણીમાં 43% નો વધારો નોંધાયો છે. યુટિલિટી-સ્કેલ સૌર પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા 19 GW ની નવી ક્ષમતા ઉમેરાઈ, જે વાર્ષિક ધોરણે 32% નો વધારો દર્શાવે છે. રૂફટોપ (છત પર લગાવેલા) સૌર સેગમેન્ટમાં 6.4 GW ની ક્ષમતા ઉમેરાઈ, જે 104% નો જબરદસ્ત ઉછાળો દર્શાવે છે. આ વૃદ્ધિમાં 'પ્રધાનમંત્રી સૂર્ય ઘર: મુક્ત વીજળી યોજના' જેવી સરકારી પહેલોનો મોટો ફાળો રહ્યો છે, જેણે નાણાકીય સબસિડી દ્વારા રહેણાંક વપરાશને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે.
પ્રાદેશિક પ્રભુત્વ અને પવન ઉર્જાના પડકારો
ગુજરાત સ્વચ્છ ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં અગ્રેસર રહ્યું છે, જેણે 7.6 GW સૌર અને 1.2 GW પવન ઉર્જા ક્ષમતામાં યોગદાન આપ્યું છે. રાજસ્થાને 6.6 GW સૌર ક્ષમતા સાથે બીજું સ્થાન મેળવ્યું, જ્યારે તમિલનાડુએ 2.4 GW ઉમેર્યા.
જોકે, સૌર ક્ષેત્રની મજબૂત કામગીરીથી વિપરીત, પવન ઉર્જા ક્ષેત્રે દબાણનો સામનો કરવો પડ્યો છે. 2025ના પ્રથમ H1માં 3.5 GW ની સરખામણીમાં, નવા પવન ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સમાં 16% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો અને તે 2.9 GW સુધી સીમિત રહ્યા. પવન ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સમાં આ ઘટાડો રિન્યુએબલ સેક્ટરમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અમલીકરણની પરિવર્તનશીલ પ્રકૃતિ દર્શાવે છે, જ્યાં જમીન સંપાદન અને ટ્રાન્સમિશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિલંબ ઘણીવાર પ્રોજેક્ટ સમયરેખાને અસર કરે છે.
ભારતનાં 2030નાં ઉર્જા લક્ષ્યાંકો માટે આગળનો માર્ગ
હાલમાં, ભારતના કુલ રિન્યુએબલ એનર્જી મિશ્રણમાં સૌર ઉર્જાનો હિસ્સો આશરે 56% અને પવન ઉર્જાનો 20% છે. સરકાર 2030 સુધીમાં 500 GW બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ ક્ષમતાના તેના લક્ષ્યાંક પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. આ લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવા માટે, ક્ષમતા વૃદ્ધિની ગતિ જાળવી રાખવી જરૂરી છે. વિશ્લેષકોનો અંદાજ છે કે 2026ના અંત સુધીમાં ભારત નવી સૌર અને પવન ઉર્જા ક્ષમતામાં કુલ 47 GW ઉમેરી શકે છે.
રોકાણકારો માટે, આ ક્ષેત્રનું લાંબા ગાળાનું દૃશ્ય મોટા પાયાના પ્રોજેક્ટ્સના સફળ અમલીકરણ, સૌર મોડ્યુલ્સ માટે કાચા માલના ભાવની સ્થિરતા અને રાજ્ય વિતરણ કંપનીઓની ગ્રીડમાં રિન્યુએબલ પાવરના વધારાને સંચાલિત કરવાની ક્ષમતા સાથે જોડાયેલું છે. ભવિષ્યની પ્રગતિ પવન ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સમાં તાજેતરના ઘટાડાના કારણભૂત સપ્લાય ચેઇન અથવા નીતિ-સંબંધિત અવરોધોને સંબોધિત કરતી વખતે વર્તમાન સૌર ગતિ જાળવી રાખવા પર નિર્ભર રહેશે.