IIT Madras ના સંશોધકોએ એક ખાસ 'રી-કોન્ફિગરેબલ પાવર કન્વર્ઝન સિસ્ટમ' તૈયાર કરી છે. આ નવીન ટેકનોલોજીથી ગ્રીન હાઈડ્રોજન બનાવવાની પ્રક્રિયા વધુ સસ્તી અને કાર્યક્ષમ બનશે, જોકે હાલ આ પ્રોજેક્ટ પ્રારંભિક લેબ પ્રોટોટાઈપ સ્ટેજ પર છે.
IIT Madras ના સંશોધકોએ હાઈડ્રોજન ઇલેક્ટ્રોલિસિસની એફિશિયન્સી સુધારવા માટે એક નવી સિસ્ટમ રજૂ કરી છે. સામાન્ય રીતે મોટા પાયે હાઈડ્રોજન ઉત્પાદનમાં વોલ્ટેજની અસ્થિરતા અને ઉર્જાનો વ્યય મોટી સમસ્યાઓ છે, જેને આ નવી સિસ્ટમ દ્વારા હલ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. આ ટેકનિક પ્રોડક્શનની જરૂરિયાત મુજબ પાવર ડિસ્ટ્રિબ્યુશનને ડાયનેમિક રીતે એડજસ્ટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
પાવર મેનેજમેન્ટમાં નવીનતા
ડૉ. દીપક રોનંકીના નેતૃત્વમાં તૈયાર થયેલી આ સિસ્ટમમાં 'પ્રેડિક્ટિવ કંટ્રોલ સ્ટ્રેટેજી'નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ સિસ્ટમમાં રહેલી ફોલ્ટ-ટોલરન્સ સુવિધાને કારણે, જો કોઈ કન્વર્ટર ચેનલ ફેલ થાય તો પણ પ્લાન્ટનું કામકાજ અટકતું નથી, જે ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ડાઉનટાઇમ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
પડકારો અને ભવિષ્યની રાહ
હાલમાં આ ટેકનોલોજી 5 kVA ના લેબ પ્રોટોટાઈપ સ્વરૂપે છે. લેબમાંથી મેગાવોટ સ્કેલ સુધી પહોંચવા માટે ગંભીર એન્જિનિયરિંગ પડકારો છે, જેમ કે હીટ મેનેજમેન્ટ અને ઇલેક્ટ્રિકલ નોઈઝ ઘટાડવો. રોકાણકારોએ એ વાત ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ કે ગ્રીન હાઈડ્રોજન ઉત્પાદન હજુ પણ અશ્મિભૂત ઇંધણ (Grey Hydrogen) કરતા મોંઘું છે.
આ ઉપરાંત, પ્લેટિનમ અને ઈરિડિયમ જેવા કિંમતી રો-મટિરિયલ્સની આયાત પરની નિર્ભરતા પણ એક મોટો અવરોધ છે. ભારતનું ગ્રીન હાઈડ્રોજન મિશન સફળ બનાવવા માટે માત્ર ટેકનોલોજી નહીં, પણ મોટા પાયે મૂડી રોકાણ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જરૂર પડશે.