દુનિયાભરમાં ક્રૂડ ઓઈલના સ્ટોકમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ વર્ષે **1 અબજ** બેરલથી વધુ તેલ વપરાઈ ગયું છે અને રોજિંદો વપરાશ **102 મિલિયન** બેરલ સુધી પહોંચ્યો છે, જે માર્કેટમાં નવા ભાવ વધારાનું જોખમ ઊભું કરી રહ્યો છે.
વૈશ્વિક એનર્જી માર્કેટ હાલમાં અત્યંત નાજુક સ્થિતિમાં છે. સત્તાવાર આંકડાઓ ભલે ગમે તે કહેતા હોય, પરંતુ Saudi Aramco અને Chevron જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓના નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે સ્ટોકમાં રહેલું ઘણું ખરું ક્રૂડ પાઈપલાઈનમાં ફસાયેલું છે, જેનો તાત્કાલિક ઉપયોગ કરવો મુશ્કેલ છે.
સપ્લાયની સ્થિતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ
વર્તમાન સંઘર્ષો (Middle East અને Ukraine) ને કારણે ગ્લોબલ સ્ટોકમાંથી 1 અબજ બેરલથી વધુ તેલ વપરાઈ ચૂક્યું છે. અમેરિકાના વ્યૂહાત્મક અનામત ભંડાર (Strategic Petroleum Reserve) 1982 પછીના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચ્યા છે. IEA દ્વારા માર્કેટને સ્થિર કરવા માટે 100 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ અને ડીઝલ રિલીઝ કરવાની યોજના છે, પરંતુ તેની અસર કેટલી લાંબી ચાલશે તે અંગે પ્રશ્નાર્થ છે.
ભારતીય રોકાણકારો માટે ચેતવણી
ભારત તેની ક્રૂડ ઓઈલની 85% જરૂરિયાત આયાત કરે છે. વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવ વધે ત્યારે દેશનું ઈમ્પોર્ટ બિલ વધે છે, જેની સીધી અસર કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ અને રૂપિયાના મૂલ્ય પર પડે છે.
આ સ્થિતિમાં બે પ્રકારના શેર પર ખાસ નજર રાખવી જરૂરી છે:
અપસ્ટ્રીમ પ્રોડ્યુસર્સ (ONGC, Oil India): ક્રૂડના વધતા ભાવ તેમને ફાયદો કરાવી શકે છે, પરંતુ સરકારની વિન્ડફોલ ટેક્સની નીતિઓ તેમના નફાને મર્યાદિત કરી શકે છે.
ડાઉનસ્ટ્રીમ રિફાઇનર્સ (IOCL, BPCL, HPCL): આ કંપનીઓ માટે માર્કેટિંગ માર્જિનનું જોખમ વધી જાય છે. જો ક્રૂડના ભાવ ઊંચા જ રહે અને કંપનીઓ ગ્રાહકો સુધી ભાવ વધારો ન પહોંચાડે, તો તેમના પ્રોફિટ પર દબાણ આવી શકે છે.
આગામી સમયમાં કોઈપણ ભૌગોલિક તણાવ તેલના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો લાવી શકે છે, કારણ કે અત્યારે દુનિયા પાસે માત્ર 10% જેટલો જ બફર સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે.