રિફાઈન્ડ ફ્યુઅલ માર્કેટમાં ડિસ્ટિલેટ ક્રેક સ્પ્રેડ **$100** પ્રતિ બેરલની સપાટીને વટાવી ગયો છે. ભૌગોલિક તણાવ અને ઘટતા સ્ટોકને કારણે અમેરિકામાં ડીઝલનો ભાવ **$6** પ્રતિ ગેલન પર પહોંચ્યો છે, જે વૈશ્વિક મોંઘવારી માટે મોટો ખતરો બની રહ્યો છે.
એનર્જી માર્કેટમાં હાલમાં રિફાઈન્ડ પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સની સપ્લાયમાં ઐતિહાસિક તંગી જોવા મળી રહી છે. ડિસ્ટિલેટ ક્રેક સ્પ્રેડ—જે ક્રૂડ ઓઈલ અને ડીઝલ-જેટ ફ્યુઅલ વચ્ચેના ભાવનો તફાવત માપે છે—તે હવે $100 પ્રતિ બેરલની ઉપર નીકળી ગયો છે. આ માત્ર આંકડાકીય ફેરફાર નથી, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે એક ચેતવણી છે. જ્યારે આ સ્પ્રેડ વધે છે, ત્યારે તેનો સીધો અર્થ એ છે કે તૈયાર ઈંધણની અછત સર્જાઈ રહી છે, જે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવથી સ્વતંત્ર રીતે મોંઘવારી વધારે છે.
સપ્લાય પર દબાણ કેમ છે?
આ સપ્લાય ક્રંચ પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે, જેમાં વૈશ્વિક રિફાઈનિંગ ક્ષમતા પર આવેલા પ્રતિબંધો સામેલ છે. હોરમુઝની સામુદ્રધુનીમાં તણાવ, યુએસ-ઈરાન સ્થિતિ અને રશિયન રિફાઈનરીઓમાં ઘટાડો થવાને કારણે દુનિયાભરમાં ઈંધણની અછત વર્તાઈ રહી છે. ડેટા મુજબ, ડિસ્ટિલેટ ઈન્વેન્ટરી 5 વર્ષની સરેરાશ કરતાં 13% થી 14% નીચે છે. આના કારણે અમેરિકામાં ડીઝલનો ભાવ રેકોર્ડ $6 પ્રતિ ગેલન થયો છે, જેની સીધી અસર ફ્રેટ, લોજિસ્ટિક્સ અને ખેતી જેવા ક્ષેત્રો પર પડી રહી છે.
રિફાઈનિંગ કંપનીઓ માટે શું છે સ્થિતિ?
રોકાણકારો માટે આ સ્થિતિ મિશ્ર છે. ઉંચા ક્રેક સ્પ્રેડને કારણે Reliance Industries, Indian Oil Corporation, Bharat Petroleum અને Hindustan Petroleum જેવી કંપનીઓના ગ્રોસ રિફાઈનિંગ માર્જિન (GRM) વધી શકે છે. સિદ્ધાંત મુજબ, પ્રોસેસ કરેલા ઓઈલના દરેક બેરલ પર આ કંપનીઓ વધુ નફો કમાઈ શકે છે.
અર્થતંત્ર પર શું અસર પડશે?
બીજી તરફ, ઉર્જાના ઉંચા ભાવ 'ડિમાન્ડ ડિસ્ટ્રક્શન' તરફ દોરી શકે છે, જ્યાં ગ્રાહકો વપરાશ ઘટાડવા મજબૂર બને છે. જો આ સ્થિતિ લાંબો સમય ટકી રહે, તો તે ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ અને વપરાશને ધીમી કરી શકે છે, જેને અર્થશાસ્ત્રની ભાષામાં 'સ્ટેગફ્લેશન' કહેવાય છે. હાલમાં સેન્ટ્રલ બેન્કો માટે મોંઘવારી ઘટાડવી અને આર્થિક વિકાસને જાળવી રાખવો એ બેવડો પડકાર બની રહ્યો છે.