Whalesbook
વર્લ્ડ બેંકનું વિશાળ સહાય પેકેજ: યુદ્ધના આર્થિક આંચકા સામે લડવાની તૈયારી
વર્લ્ડ બેંકના પ્રેસિડેન્ટ અજય બંગા (Ajay Banga) એ જણાવ્યું કે આ પ્લાન હેઠળ, મધ્ય પૂર્વના સંઘર્ષથી પ્રભાવિત દેશોને આગામી 15 મહિના માં $80 બિલિયન થી $100 બિલિયન (આશરે ₹6.6 લાખ કરોડ થી ₹8.3 લાખ કરોડ) સુધીની સહાય આપવામાં આવશે. આ રકમ કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન અપાયેલા $70 બિલિયન (આશરે ₹5.8 લાખ કરોડ) કરતાં પણ વધારે છે. તાત્કાલિક રાહત માટે $20 બિલિયન થી $25 બિલિયન (આશરે ₹1.66 લાખ કરોડ થી ₹2.08 લાખ કરોડ) એક નવા ક્રાઇસિસ રિસ્પોન્સ ફંડ (Crisis Response Fund) દ્વારા આપવામાં આવશે, જે પાત્ર દેશોને તેમના મંજૂર થયેલા ફંડના 10% સુધીની રકમ ઝડપથી મેળવવાની મંજૂરી આપશે. આ ઉપરાંત, હાલના પ્રોગ્રામ્સને ફરીથી ગોઠવીને આગામી છ મહિના માં $30 બિલિયન થી $40 બિલિયન (આશરે ₹2.49 લાખ કરોડ થી ₹3.32 લાખ કરોડ) ફાળવવાની અપેક્ષા છે. જો સંઘર્ષની આર્થિક અસર વધુ ગંભીર બને, તો બેંક તેના નિયમિત ધિરાણ ઉપરાંત તેની નાણાકીય ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરીને આ સંપૂર્ણ ફંડિંગ લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચી શકે છે.
IMF દ્વારા વૈશ્વિક ગ્રોથ ફોરકાસ્ટમાં ઘટાડો, મોંઘવારીનો ભય
આ મોટી સહાય પેકેજ ત્યારે આવ્યું છે જ્યારે ઇન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ (IMF) એ વૈશ્વિક આર્થિક વૃદ્ધિ (Global Economic Growth) નો અંદાજ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી દીધો છે. IMF ના વર્લ્ડ ઇકોનોમિક આઉટલૂક (World Economic Outlook) મુજબ, વૈશ્વિક વૃદ્ધિ 2026 માં 3.1% રહેવાની ધારણા છે, જે જાન્યુઆરીના 3.3% ના અંદાજ કરતાં ઓછો છે અને 2025 માં અપેક્ષિત 3.4% કરતાં પણ ધીમો છે. IMF આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ યુદ્ધને કારણે ઉર્જાના ભાવમાં થયેલો વધારો અને સપ્લાય ચેઇનમાં (Supply Chain) જોવા મળેલી સમસ્યાઓને ગણાવી રહ્યું છે. જો આ સંઘર્ષ ન હોત, તો આ અંદાજમાં સુધારો જોવા મળ્યો હોત. વૈશ્વિક ફુગાવો (Inflation) 2026 માં 4.4% સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે, જે 2025 માં 4.1% અને અગાઉના 3.8% ના અનુમાન કરતાં વધુ છે. જો ઉર્જાના ભાવ ઊંચા રહે અને કેન્દ્રીય બેંકો વ્યાજ દરો વધારે, તો વૈશ્વિક વૃદ્ધિ 2% કે તેથી પણ ઓછી થઈ શકે છે, જે વૈશ્વિક મંદી (Global Recession) નું જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
વિકાસશીલ દેશો પર અસર અને દેવાની ચિંતા
વિકાસશીલ દેશો (Developing Economies) આ પરિસ્થિતિમાં સૌથી વધુ સંવેદનશીલ છે. IMF નો અંદાજ છે કે ગરીબ અને ઉર્જા-આયાત કરતા દેશોને તાત્કાલિક $20 બિલિયન થી $50 બિલિયન (આશરે ₹1.66 લાખ કરોડ થી ₹4.15 લાખ કરોડ) ની ઇમરજન્સી સહાયની જરૂર પડી શકે છે. વર્લ્ડ બેંકની પ્રારંભિક યોજના $25 બિલિયન (આશરે ₹2.08 લાખ કરોડ) ક્રાઇસિસ ટૂલ્સ દ્વારા પ્રદાન કરવાની છે, જેમાં $70 બિલિયન (આશરે ₹5.8 લાખ કરોડ) સુધીની સહાય છ મહિનામાં ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે. જોકે, ઘણા વિકાસશીલ દેશો પહેલેથી જ વધુ દેવું (Debt) અને ઓછી નાણાકીય રાહત સાથે આ ઉચ્ચ અનિશ્ચિતતાના સમયગાળામાં પ્રવેશ્યા છે, જે તેમને સંઘર્ષના આંચકાઓ પ્રત્યે ખૂબ નબળા બનાવે છે. એશિયા પણ આયાતી ઉર્જા પર નિર્ભરતાને કારણે નોંધપાત્ર જોખમનો સામનો કરી રહ્યું છે. UN Development Programme (UNDP) ચેતવણી આપે છે કે લાખો લોકો ગરીબીમાં ધકેલાઈ શકે છે.
પડકારો અને ભવિષ્યનો માર્ગ
વર્લ્ડ બેંકની આ મોટી પ્રતિબદ્ધતા હોવા છતાં, જો મધ્ય પૂર્વ સંઘર્ષ ચાલુ રહે તો તમામ જરૂરિયાતો પૂરી કરવાની તેની ક્ષમતા અંગે ચિંતાઓ યથાવત છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ ચેતવણી આપે છે કે ઊંચા ઉર્જા ભાવ અને મોટી સહાય પ્રયાસો ફુગાવાને વધુ stubborn બનાવી શકે છે. દેશો આર્થિક પડકારોનો સામનો કરવા માટે વધુ દેવું લે છે, જે લાંબા ગાળાની દેવું સ્થિરતા અંગે ચિંતાઓ વધારે છે. IMF ના ચીફ ઇકોનોમિસ્ટ પિયર-ઓલિવિયર ગૌરિનચાસ (Pierre-Olivier Gourinchas) ભારપૂર્વક જણાવે છે કે યુદ્ધવિરામ પણ થયે તો પણ થયેલું નોંધપાત્ર નુકસાન દૂર નહીં થાય અને જોખમો ઊંચા રહેશે. IMF હેડ ક્રિસ્ટાલિના જ્યોર્જિવા (Kristalina Georgieva) એ ચેતવણી આપી છે કે વૈશ્વિક આર્થિક પુનઃપ્રાપ્તિનો વેગ યુદ્ધ કેટલો સમય ચાલે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે. નીતિ ઘડનારાઓ ફુગાવાને અજાણતાં વધાર્યા વિના આર્થિક અસરને ઓછી કરવા માટે લક્ષિત પગલાં પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે.