Whalesbook
શા માટે ઘટાડી Moody's એ આગાહી?
Moody's Ratings દ્વારા આ નિર્ણય ગ્લોબલ સ્તરે વધી રહેલી અનિશ્ચિતતા, ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને તેના કારણે વૈશ્વિક વેપાર તેમજ ઊર્જા બજારોમાં સર્જાયેલા અવરોધોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવાયો છે. એજન્સીએ કહ્યું કે આ સંઘર્ષ ભારત જેવા આયાત પર નિર્ભર દેશો માટે મોંઘવારી (Inflation) વધારવાનું અને આર્થિક અસ્થિરતા લાવવાનું જોખમ ઊભું કરે છે.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને મોંઘવારીનો પ્રકોપ
માર્ચ 2026માં બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent crude) ના ભાવ $94 પ્રતિ બેરલને વટાવી ગયા છે, જે વર્ષની શરૂઆતથી લગભગ 50% નો ઉછાળો દર્શાવે છે. આ ભાવ યુદ્ધ પહેલાના $70 થી નીચેના સ્તર કરતાં ઘણો વધારે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલી તંગદિલી અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા મહત્વના જળમાર્ગો પરના અવરોધોને કારણે ભારત પર ઊર્જા આયાતનો બોજ વધ્યો છે. ભારત તેની લગભગ 55% ક્રૂડ ઓઇલ અને 90% થી વધુ LPG પશ્ચિમ એશિયામાંથી આયાત કરે છે. આ કારણે આયાત બિલ વધવાની સાથે સાથે મોંઘવારી પણ વધવાની શક્યતા છે. FY27 માટે CPI (Customer Price Index) નો અંદાજ હવે લગભગ 4.5% કે તેથી વધુ રહેવાનો છે, જે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના લક્ષ્યાંકને પડકારરૂપ બની શકે છે. આ સ્થિતિમાં 31 માર્ચ, 2026ના રોજ ભારતીય રૂપિયો પણ અમેરિકી ડોલર સામે 95.21 ના ઐતિહાસિક નીચા સ્તરે પહોંચી ગયો હતો.
વૈશ્વિક સ્તરે ગ્રોથની ચિંતા
આ ઘટાડા છતાં, ભારતનો અર્થતંત્ર હજુ પણ ઘણા G20 દેશો કરતાં વધુ ઝડપથી વૃદ્ધિ પામવાની અપેક્ષા છે. IMF એ FY27 માટે 6.4% અને વર્લ્ડ બેંક 6.5% ગ્રોથનો અંદાજ મૂક્યો છે. આ દર્શાવે છે કે ભારત ધીમી ગતિએ હોવા છતાં પણ ટોચના ગ્રોથ એન્જિનમાંથી એક રહેશે. અન્ય સંસ્થાઓએ પણ અંદાજ આપ્યા છે; Fitch Ratings એ મજબૂત ડોમેસ્ટિક માંગના કારણે FY26 માટે 6.9% નો અંદાજ મૂક્યો હતો, જ્યારે Goldman Sachs એ 2026 માટે 6.7% ની આગાહી કરી છે. આ અલગ અલગ અંદાજો યુદ્ધ કેટલો લાંબો ચાલશે અને તેની સંપૂર્ણ અસર શું થશે તે અંગેની અનિશ્ચિતતા દર્શાવે છે. RBI ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) એ તેની એપ્રિલની બેઠકમાં નીતિગત વ્યાજ દર (Repo Rate) 5.25% પર યથાવત રાખવાની અને આર્થિક સ્થિતિને સંતુલિત રાખવાની અપેક્ષા છે.
આયાત પર નિર્ભરતાનું જોખમ
પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષ ભારતની આયાત પરની નિર્ભરતાને સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે. ઓઇલ સિવાય, ભારત મોટા પ્રમાણમાં ખાતરો (Fertilizers) ની પણ આયાત કરે છે, જેમાંથી મોટાભાગના પશ્ચિમ એશિયામાંથી આવે છે. આ સીધી અસર ખેતી ખર્ચ અને ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવો પર પડે છે. ખાડી પ્રદેશ રેમિટન્સ (Remittances) માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે, જે ભારતના કુલ વિદેશી પ્રવાહનો લગભગ 38% હિસ્સો ધરાવે છે અને કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (Current Account Deficit) ને ભંડોળ પૂરું પાડવામાં મદદ કરે છે. આ વિસ્તારોમાં નોકરીઓ અથવા અર્થતંત્રમાં કોઈપણ વિક્ષેપ આ મહત્વપૂર્ણ વિદેશી આવક માટે સીધો ખતરો ઊભો કરી શકે છે, જેના કારણે 2026-27 માં કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ GDP ના અંદાજે 1-1.5% સુધી વધી શકે છે. આ નિર્ભરતા ભૂતકાળના ઊર્જા સંકટો, જેમ કે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન હતી તેના કરતાં વધુ ગંભીર છે.
ફિસ્કલ પડકારોનો સામનો
વૈશ્વિક કોમોડિટીના ભાવમાં વધારાથી સરકાર પર ઇંધણ અને ખાતરો પરની સબસિડી (Subsidies) વધારવાનું દબાણ વધે છે. આનાથી સરકારી ખર્ચમાં વધારો અને આવકમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. જ્યારે સરકાર 2030-31 સુધીમાં દેવું ધીમે ધીમે ઘટાડીને GDP ના લગભગ 50% સુધી લાવવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે, ત્યારે સતત ઊંચા ઊર્જા ભાવ અને વધતા સબસિડી ખર્ચો ફિસ્કલ લવચીકતા (Fiscal Flexibility) ને મર્યાદિત કરી શકે છે અને દેવું ઘટાડવાના પ્રયાસોને ધીમા પાડી શકે છે. Fitch Ratings એ ભારતના 'BBB-' રેટિંગને સ્થિર આઉટલૂક સાથે જાળવી રાખ્યું છે, જે મજબૂત વૃદ્ધિની સંભાવના અને બાહ્ય નાણાકીય સ્થિતિને સ્વીકારે છે, પરંતુ ઊંચા દેવાના સ્તર હજુ પણ એક મોટી ચિંતાનો વિષય છે. ભારતીય માલસામાન પર સંભવિત યુએસ ટેરિફ, જોકે નજીવા ગણાય છે, નિકાસ પ્રદર્શનમાં વધુ અનિશ્ચિતતા ઉમેરે છે.