પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષ: બ્રેન્ટ ક્રૂડ $100ને પાર, ભારતીય રૂપિયા પર દબાણ!

પશ્ચિમ એશિયામાં ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતાને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે, જે ભારતની આર્થિક સ્થિરતા માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ લગભગ $105 પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે અને ઊંચા ભાવ લાંબા સમય સુધી ટકી રહેવાની આગાહીઓ છે. આ સ્થિતિ દેશની ઊર્જા આયાત પરની ભારે નિર્ભરતાને કારણે ભારત પર નોંધપાત્ર 'એનર્જી ટેક્સ' લાદી રહી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ની આસપાસના તણાવે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવને $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર ધકેલી દીધા છે, જે ભારત જેવા દેશો માટે એક નિર્ણાયક સ્તર છે, કારણ કે દેશ પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો ભાગ આયાત કરે છે.

આ ભાવ વૃદ્ધિએ ભારતીય રૂપિયા પર ભારે દબાણ લાવી દીધું છે, જે અમેરિકી ડોલર સામે લગભગ 95 ની સપાટી નજીક સરકી ગયો છે. આયાતી ઊર્જાના ભાવમાં વધારો સીધી રીતે મોંઘવારીને અસર કરે છે. અગાઉના અંદાજો મુજબ, માર્ચ 2026 સુધીમાં ભારતનો CPI ફુગાવો 3.4% હતો, જે FY27 માટે લગભગ 4.6% સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. ઊર્જાના ભાવમાં થતો વધારો ફુગાવાને વધુ ઉપર લઈ જવાનું જોખમ ધરાવે છે. ઐતિહાસિક રીતે, ક્રૂડ ઓઇલમાં થતા દરેક $10 પ્રતિ બેરલનો વધારો ભારતના કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (CAD) ને 40-50 બેસિસ પોઈન્ટ સુધી વિસ્તૃત કરી શકે છે.

ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતનો લગભગ 85% હિસ્સો આયાત કરે છે, જેના કારણે તે આવા ભાવ આંચકાઓ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. એશિયન રિફાઇનરીઓ, જેમાં ભારત અને ચીનની રિફાઇનરીઓનો સમાવેશ થાય છે, તે જટિલ અને અમુક અંશે સ્થિતિસ્થાપક છે. જોકે, આ પ્રદેશ ભૌગોલિક રાજકીય જોખમોથી વધુ પ્રભાવિત છે. આ સંઘર્ષે વૈશ્વિક ફુગાવાના ડરને ફરીથી જાગૃત કર્યો છે, જે ભારત જેવા ઉભરતા બજારોને નકારાત્મક અસર કરી રહ્યા છે કારણ કે તેમની વેપાર પરિસ્થિતિઓ વધુ કથળી રહી છે.

8 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ યોજાયેલી તેની નાણાકીય નીતિ સમીક્ષા બેઠકમાં, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ તેની નીતિગત રેપો રેટને 5.25% પર યથાવત રાખી છે અને 'તટસ્થ' (Neutral) વલણ જાળવી રાખ્યું છે. આ નિર્ણય વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને સંઘર્ષને કારણે ઊભા થયેલા ફુગાવાના જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે. ભારતીય અર્થતંત્રની રચના, જ્યારે સતત બાહ્ય ઊર્જા આંચકાઓનો સામનો કરે છે, ત્યારે તેની નબળાઈઓ સ્પષ્ટ થાય છે. આ નિર્ભરતાને કારણે FY27 માં કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ GDP ના 1.8%-2.0% સુધી વિસ્તરવાની ધારણા છે, જે 2.5% સુધી પણ પહોંચી શકે છે. આ 1980 ના દાયકાની શરૂઆત પછી પ્રથમ વખત હશે જ્યારે દેશ સતત બીજા કે ત્રીજા વર્ષે ચુકવણીની શેષમાં ખાધ (Balance of Payments Deficit) નો સામનો કરશે. RBI પાસે 17 એપ્રિલ, 2026 સુધીમાં $703.3 બિલિયન નો વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Foreign Exchange Reserves) છે, જે એક સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે, પરંતુ સતત બાહ્ય દબાણ સામે સંપૂર્ણ રક્ષણ આપી શકતું નથી.

રૂપિયા પર સતત ઘટાડાનું દબાણ રહેવાની ધારણા છે, અને અનુમાનો સૂચવે છે કે તે માર્ચ 2027 સુધીમાં 96.5 સુધી નબળો પડી શકે છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં લાંબા સમય સુધી વિક્ષેપ ચાલુ રહે તો બ્રેન્ટના ભાવ $100-$110 ની રેન્જમાં પહોંચી શકે છે, જેના કારણે CPI ફુગાવો RBI ના 4% ના લક્ષ્યાંકથી ઉપર જઈ શકે છે. ભવિષ્યમાં, ભારતીય રૂપિયો એક રેન્જમાં ટ્રેડ થવાની અપેક્ષા છે પરંતુ તેમાં થોડો ઘટાડાનો ઝોક (Depreciation Bias) જોવા મળશે. ઊંચા બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, સતત ભૌગોલિક રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓ અને મજબૂત યુએસ ડોલર સ્થાનિક આર્થિક મૂળભૂત બાબતોને અસર કરી શકે છે. RBI ની નાણાકીય નીતિ સંભવતઃ યથાવત રહેશે, જેમાં રેપો રેટ FY27 દરમિયાન 5.25% પર જ રહેવાની ધારણા છે. આ પગલાંઓની અસરકારકતા પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષના સમયગાળા અને તેના વૈશ્વિક નાણાકીય પ્રભાવ પર આધાર રાખશે.