વિશ્વ વેપાર સંગઠન (WTO) ના તાજેતરના અહેવાલમાં જાણવા મળ્યું છે કે જ્યાં ભારતનો સર્વિસિસ સેક્ટર વૈશ્વિક સ્તરે **9.8%** બજાર હિસ્સો ધરાવે છે, ત્યાં વેપારી માલ (Merchandise) નિકાસ માત્ર **1.8%** પર સ્થિર છે. આ પાછળનું મુખ્ય કારણ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં વપરાતા ઈમ્પોર્ટેડ કમ્પોનન્ટ્સનો ઓછો ઉપયોગ હોવાનું જણાયું છે.
Detailed Coverage
સર્વિસિસ સેક્ટરમાં પ્રભુત્વ
ભારતનો સર્વિસિસ સેક્ટર દેશના બાહ્ય વેપારમાં મુખ્ય યોગદાન આપી રહ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં, આ ક્ષેત્રમાંથી નિકાસ આશરે $387.6 બિલિયન સુધી પહોંચી છે. ખાસ કરીને ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ, કમ્પ્યુટર અને ઇન્ફોર્મેશન સર્વિસિસમાં ભારત વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો નિકાસકાર બન્યો છે, જેનો હિસ્સો $183.3 બિલિયન રહ્યો છે. ડિજિટલ મોડલને કારણે લોજિસ્ટિક્સ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના અવરોધો ઓછા નડે છે.
વેપારી માલ નિકાસમાં સ્થિરતા
બીજી તરફ, વેપારી માલ (Merchandise) ની નિકાસમાં ધીમી ગતિ જોવા મળી છે. 2021-22 અને 2024-25 વચ્ચે, આ નિકાસ $422 બિલિયન થી વધીને ફક્ત $437.7 બિલિયન થઈ છે, જે ફક્ત 1.2% ની વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. આના કારણે $283.5 બિલિયન નો વેપારી ખાધ (Trade Deficit) નો સામનો કરવો પડે છે. મોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં સફળતા મળી હોવા છતાં, વૈશ્વિક વેપારી માલના વેપારમાં ભારતનો કુલ હિસ્સો 1.8% પર જ રહ્યો છે.
મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્પર્ધાત્મકતાના પડકારો
WTOના અહેવાલ મુજબ, ભારતીય ઉત્પાદકો વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં ઓછું જોડાયેલા છે. 2022ના વર્લ્ડ બેંકના અભ્યાસ મુજબ, ફક્ત 6% ભારતીય મેન્યુફેક્ચરિંગ ફર્મ્સ જ આયાતી કાચો માલ અથવા મધ્યવર્તી પુરવઠો વાપરે છે, જે અન્ય પ્રાદેશિક અર્થતંત્રો કરતાં ઘણું ઓછું છે. અહેવાલ સૂચવે છે કે ઊંચા આયાત ટેરિફ (Import Tariffs) એક મોટો અવરોધ બની શકે છે, જે ઉત્પાદન ખર્ચ વધારે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં ભારતીય ઉત્પાદનોની સ્પર્ધાત્મકતા ઘટાડે છે.
રોકાણકારો માટે વ્યૂહાત્મક અસરો
સરકારે 2047 સુધીમાં વૈશ્વિક વેપારી માલ વેપારમાં 10% હિસ્સો મેળવવાનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક રાખ્યું છે. આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે, ઉદ્યોગ નિષ્ણાતો માને છે કે ઘરેલું મેન્યુફેક્ચરિંગની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે. આમાં આયાતી ટેકનોલોજી અને ઘટકો પરના ખર્ચ ઘટાડવા માટે નીતિગત ફેરફારોનો સમાવેશ થઈ શકે છે. રોકાણકારો માટે, ટેરિફ સંબંધિત વેપાર નીતિ અને ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા કમ્પોનન્ટ્સની આયાતની સરળતા પર નજર રાખવી મહત્વપૂર્ણ રહેશે, કારણ કે આ પરિબળો ભારતીય મેન્યુફેક્ચરિંગ ફર્મ્સના નફા અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતાને સીધી અસર કરે છે.