યુએસનો ભારત પર 'ડબલ ફટકો'! ડિજિટલ ટેક્સ હટાવો, રશિયન ઓઇલ બંધ કરો; સાર્વભૌમત્વ પર પ્રશ્નાર્થ?

યુ.એસ.ની કડક માંગણીઓ: ડિજિટલ ટેક્સ અને તેલ વેપાર

વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા સોમવારે જારી કરાયેલા એક ફેક્ટ શીટ મુજબ, યુ.એસ. ભારત પર ભારતીય કંપનીઓ દ્વારા લેવાતા ડિજિટલ સર્વિસ ટેક્સ (DST) ને નાબૂદ કરવા અને ઇલેક્ટ્રોનિક ટ્રાન્સમિશન પર કાયમ માટે કસ્ટમ ડ્યુટી નહીં લગાવવાના નિયમો પર વાટાઘાટો કરવા દબાણ કરી રહ્યું છે. આ માંગણીઓ ભારતની વિશ્વ વેપાર સંગઠન (WTO) માં ઇ-ટ્રાન્સમિશન પરના મોરેટોરિયમને કાયમી બનાવવાની અનિચ્છાને પણ અસર કરે છે, જેના કારણે અંદાજે $500 મિલિયન જેટલી વાર્ષિક આવક ગુમાવવાની ધારણા છે. નિષ્ણાતો ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે યુ.એસ.ના દબાણ હેઠળ ભારતે DST પર પહેલેથી જ થોડી છૂટછાટ આપી દીધી છે અને ભવિષ્યમાં આવા નિર્ણયો સ્થાનિક ખેલાડીઓને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

ઊર્જા સુરક્ષા પર પણ દબાણ

આ ઉપરાંત, યુ.એસ.એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતીય માલસામાન પર લાગુ કરાયેલ 25% વધારાની ડ્યુટીમાં રાહત તાજેતરમાં ત્યારે જ આપવામાં આવી છે જ્યારે ભારતે રશિયન તેલની ખરીદી બંધ કરવા સંમતિ આપી હોય. આ માંગણી ભારતની ઊર્જા સુરક્ષાને વેપાર સોદા સાથે જોડી દે છે. વિદેશ સચિવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ઊર્જાની ખરીદી રાષ્ટ્રીય હિત, વૈવિધ્યકરણ અને સ્પર્ધાત્મક કિંમતો પર આધાર રાખે છે, પરંતુ યુ.એસ.ની માંગણી ભારતની વ્યૂહાત્મક ઊર્જા સ્વાયત્તતા પર સંભવિત પ્રતિબંધ દર્શાવે છે.

વૈશ્વિક ડિજિટલ નીતિ અને ભારતનું સ્ટેન્ડ

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે, ડિજિટલ અર્થતંત્ર પર પ્રભાવ જમાવવાની એક નવી ચાલ જોવા મળી રહી છે, જેમાં ડેટાના મુક્ત પ્રવાહને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે. જોકે, આ અભિગમ ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોની સ્થાનિક ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવાની અને ડેટા સાર્વભૌમત્વ જાળવવાની રણનીતિ સાથે ટકરાય છે. યુ.એસ.માં પણ નીતિગત ફેરફારો થયા છે, જેમાં 2023 ના અંતમાં ડિજિટલ વેપાર જોગવાઈઓ પર સમર્થન પાછું ખેંચવામાં આવ્યું છે. ભારતનું ડિજિટલ અર્થતંત્ર 2026 સુધીમાં $1 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે, પરંતુ આ વૃદ્ધિ ડિજિટલ ડિવાઇડ અને જટિલ નિયમનકારી વાતાવરણ જેવી સમસ્યાઓ સાથે આવે છે.

આર્થિક અસરો અને સાર્વભૌમત્વ સામે જોખમ

ઇલેક્ટ્રોનિક ટ્રાન્સમિશન પર ડ્યુટી પર પ્રતિબંધ લગાવવાની યુ.એસ.ની માંગણીઓ AI જેવી ઉભરતી ડિજિટલ સેવાઓમાંથી સંભવિત કરવેરાના આધારને ખાલી કરી શકે છે. જ્યારે ઘણા દેશો ડેટા સેન્ટર અને AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને આકર્ષવા માટે ટેક્સ પ્રોત્સાહનો આપી રહ્યા છે, ત્યારે ડિજિટલ સેવાઓ પર કરવેરાને નિયંત્રિત કરવાથી લાંબા ગાળાના લાભોને ઘટાડી શકે છે. યુ.એસ. રાજ્યો દ્વારા ડેટા સેન્ટર માટે ટેક્સ હોલિડે અને સેફ હાર્બરની ઓફર વૈશ્વિક સ્પર્ધા દર્શાવે છે, જ્યાં ભારતના કન્સેશન્સ વિદેશી કંપનીઓને વધુ લાભ પહોંચાડી શકે છે. આ ઉપરાંત, રશિયન તેલની આયાત બંધ કરવાની દબાણ, યુ.એસ.ના પ્રતિબંધોના પાલનના નામે હોવા છતાં, ભારતની સ્વતંત્ર રીતે ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવાની ક્ષમતા પર પ્રશ્નાર્થ ઉભો કરે છે અને તેને ચોક્કસ ભૌગોલિક રાજકીય જોડાણો પર નિર્ભર બનાવી શકે છે.

ભવિષ્યની દિશા

ભારતનું ડિજિટલ અર્થતંત્ર નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ માટે તૈયાર છે, જે 2029-30 સુધીમાં રાષ્ટ્રીય આવકનો લગભગ એક-પંચમાંશ યોગદાન આપી શકે છે. જોકે, મુખ્ય આર્થિક શક્તિઓના દબાણ હેઠળ વૈશ્વિક ડિજિટલ વેપારમાં તેના જોડાણની શરતો, આ વૃદ્ધિ વ્યાપક રાષ્ટ્રીય લાભમાં પરિણમશે કે વધુ બાહ્ય નિર્ભરતાને પ્રોત્સાહન આપશે તે નક્કી કરશે. રાષ્ટ્ર પાસે વેપાર ઉદારીકરણ અને વિદેશી રોકાણના લાભોને તેની નાણાકીય જગ્યા, નિયમનકારી સ્વતંત્રતા અને ડિજિટલ તેમજ ઊર્જા ક્ષેત્રોમાં વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા જાળવવાની જરૂરિયાત સાથે સંતુલિત કરવાનું નાજુક કાર્ય છે. આમ કરવામાં નિષ્ફળતા ભવિષ્યમાં ભારતની તકનીકી પ્રગતિને નિર્ણાયક વેપાર વાટાઘાટો દરમિયાન કરવામાં આવેલી છૂટછાટો દ્વારા મર્યાદિત કરી શકે છે.