US Federal Reserve પર હવે ડોલર સ્વાપ લાઈન્સનો ઉપયોગ ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) ઉદ્દેશ્યો માટે કરવા માટે દબાણ વધી રહ્યું છે. આ સ્થિતિ તેની વર્ષો જૂની સ્વાયત્તતા સામે પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂકી રહી છે.
અમેરિકાની સેન્ટ્રલ બેંક એટલે કે US Federal Reserve હાલમાં એક જટિલ પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહી છે. એક તરફ દેશમાં મોંઘવારીને કાબૂમાં રાખવાની જવાબદારી છે, તો બીજી તરફ ડોલરનો ઉપયોગ એક રાજકીય હથિયાર તરીકે કરવાના વધતા જતા દબાણે આર્થિક નિષ્ણાતોને ચિંતામાં મૂક્યા છે. જેક્સન હોલ સિમ્પોઝિયમમાં કેવિન વોર્શના નિવેદનો બાદ હવે એ વાત પર ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે શું ફેડની લિક્વિડિટી ટૂલ્સ હવે અમેરિકાની વિદેશ નીતિના ભાગ બની રહ્યા છે?
સ્વાપ લાઈન્સ અને વધતું રાજકીય દબાણ
ચર્ચાનું મુખ્ય કેન્દ્ર 'કરન્સી સ્વાપ લાઈન્સ' છે. આ સુવિધાનો ઉપયોગ ઈતિહાસમાં ૨૦૦૮ જેવી આર્થિક કટોકટી વખતે બજારોને સ્થિર કરવા માટે થતો હતો. પરંતુ હવે સવાલ એ ઉઠી રહ્યો છે કે શું આનો ઉપયોગ મિત્ર દેશોને મદદ કરવા કે વિરોધી દેશોના પ્રભાવને ઘટાડવા માટે થઈ રહ્યો છે? અત્યારે સ્થિતિ એ છે કે જુલાઈમાં PCE ઇન્ડેક્સ 3.7% પર છે અને વ્યાજ દરો 3.50%-3.75% ની રેન્જમાં હોવાથી FOMC પર ભારે દબાણ છે.
શું ફેડ અને ટ્રેઝરી વચ્ચેની રેખા ધૂંધળી થઈ રહી છે?
નવી મુશ્કેલી એ છે કે Federal Reserve અને U.S. Treasury વચ્ચે સહયોગ વધી રહ્યો છે. ટ્રેઝરી દ્વારા લાંબા ગાળાના સરકારી દેવાની બાયબેક કરવાની યોજનાને કારણે ફિસ્કલ પોલિસી અને મોનેટરી પોલિસી વચ્ચેનો તફાવત ભૂંસાઈ રહ્યો છે. જો દુનિયાને એવું લાગશે કે ફેડ હવે એક સ્વતંત્ર સંસ્થાને બદલે રાજકીય વ્યૂહરચનાનું માધ્યમ બની રહી છે, તો ડોલરની વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર સવાલો ઉભા થઈ શકે છે.
ભારતીય બજારો પર અસર
ભારત જેવા ઉભરતા બજારો માટે આ એક ચેતવણી સમાન છે. જો ડોલરના આવા ઉપયોગને કારણે અન્ય દેશો પોતાની કરન્સી ડાયવર્સિફિકેશન (Diversification) વધારશે, તો વૈશ્વિક સ્તરે મૂડીના પ્રવાહમાં ભારે અસ્થિરતા આવી શકે છે. રોકાણકારો માટે હવે ફેડના આગામી નિવેદનો પર નજર રાખવી અત્યંત જરૂરી છે કે તે પોતાની સ્વાયત્તતા જાળવી રાખવા માટે શું પગલાં લે છે.