જ્યારે નવા 'વિકસિત ભારત – ગેરંટી ફોર રોજગાર અને આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ)' હેઠળ રાષ્ટ્રવ્યાપી રોજગાર સર્જન તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં **56%** ઘટ્યું છે, ત્યારે તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. MGNREGA થી આ નવા પ્રોગ્રામમાં ફંડિંગ મોડેલ અને નિયમોમાં ફેરફાર કરાયો છે, જેના કારણે રાજ્યોમાં મિશ્ર પરિણામો આવી રહ્યા છે.
MGNREGA ના સ્થાને નવા નિયમોનો પ્રભાવ
ભારતમાં ગ્રામીણ રોજગાર ક્ષેત્રે મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. નવા 'વિકસિત ભારત – ગેરંટી ફોર રોજગાર અને આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ)' (VB-G RAM G), જેણે 1 જુલાઈ, 2026 ના રોજ MGNREGA ની જગ્યા લીધી છે, તેની રાષ્ટ્રીય સ્તરે શરૂઆત ધીમી રહી છે. સત્તાવાર આંકડા દર્શાવે છે કે દેશભરમાં રોજગાર (પર્સન-ડેઝમાં માપવામાં આવેલ) માં ગયા વર્ષના સમાન ગાળાની સરખામણીમાં 56% નો ઘટાડો થયો છે.
તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશમાં સ્થિતિ અલગ
આ વ્યાપક ઘટાડા વચ્ચે, તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશ સ્પષ્ટપણે અલગ તરી આવે છે. તેલંગાણામાં રોજગાર સર્જનમાં 135% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો, જે 36.99 લાખ પર્સન-ડેઝ સુધી પહોંચ્યો. આંધ્ર પ્રદેશે પણ સારું પ્રદર્શન કર્યું, 54% નો વધારો નોંધાવ્યો અને લગભગ 1.39 કરોડ પર્સન-ડેઝ રોજગારી પૂરી પાડી. આ રાજ્યોએ તેમની રોજગારીના આંકડા જાળવી રાખ્યા છે અથવા તો વિસ્તૃત કર્યા છે, જ્યારે અન્ય ઘણા રાજ્યોમાં બે આંકડાકીય ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
નવા ફંડિંગ નિયમોની અસર
આ પરિણામોમાં વિવિધતાનું મુખ્ય કારણ નવા મિશન દ્વારા લાવવામાં આવેલા માળખાકીય ફેરફારો છે. VB-G RAM G પ્રોગ્રામ 60:40 ના કેન્દ્ર-રાજ્ય ફંડિંગ મોડેલનો પરિચય કરાવે છે. આનો અર્થ એ છે કે રાજ્યોએ હવે 40% ભંડોળનું યોગદાન આપવું પડશે, જે અગાઉની MGNREGA ફ્રેમવર્કથી નોંધપાત્ર ફેરફાર છે, જે સંપૂર્ણપણે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતું હતું. આ ફેરફાર રાજ્યોના બજેટ પર સીધી નાણાકીય જવાબદારી મૂકે છે, જે વ્યક્તિગત રાજ્યો કેટલી ઝડપથી અને અસરકારક રીતે પ્રોગ્રામ લાગુ કરી શકે છે તેના પર અસર કરી શકે છે.
સંક્રમણના પડકારો અને નીતિગત ફેરફારો
રાષ્ટ્રીય સ્તરે થયેલો તીવ્ર ઘટાડો સંક્રમણના અવરોધો સાથે પણ જોડાયેલો છે. એક મોટી રોજગાર ફ્રેમવર્કમાંથી બીજામાં જવાથી જટિલ સિસ્ટમ સ્થળાંતર થાય છે, જેના કારણે અમલીકરણમાં અસ્થાયી, છતાં ગંભીર, વિલંબ થઈ શકે છે. વધુમાં, નવા મિશનમાં ખેતીની મુખ્ય સિઝન દરમિયાન 60-દિવસ નો ફરજિયાત વિરામ સમય શામેલ છે. આ નિયમ ખેતી માટે શ્રમની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે રચાયેલ છે, પરંતુ તે વ્યક્તિઓ પ્રોગ્રામ હેઠળ કામનો દાવો ક્યારે કરી શકે છે તે પણ મર્યાદિત કરે છે.
જે રાજ્યોએ આ નવા, કડક નિયમો સાથે તેમની વહીવટી પ્રણાલીઓને હજુ સુધી સંપૂર્ણપણે અનુકૂળ નથી બનાવી, તેઓ પૂરી પાડવામાં આવતી નોકરીઓમાં તીવ્ર ઘટાડો જોઈ રહ્યા છે. રાજ્યો વચ્ચે પ્રદર્શનમાં તફાવત સૂચવે છે કે વધુ સારી રીતે તૈયાર થયેલ, રાજ્ય-સ્તરના અમલીકરણ તંત્ર ધરાવતા રાજ્યો અન્ય કરતાં સંક્રમણને વધુ અસરકારક રીતે સંચાલિત કરી રહ્યા છે.
નિરીક્ષકો અને નીતિ વિશ્લેષકો માટે, નિર્ણાયક બાબત એ છે કે આ 60:40 ફંડિંગ મોડેલની સ્થિરતા જાળવી રાખવી. જો રાજ્યો વધેલા નાણાકીય બોજનું સંચાલન કરવામાં સંઘર્ષ કરે છે, તો તે રોજગાર સર્જનમાં વધુ અસમાન પરિણામો તરફ દોરી શકે છે. રાજ્ય સરકારો આ અમલીકરણ અવરોધોને દૂર કરવામાં કેટલી સફળ રહે છે તે નક્કી કરશે કે આવનારા મહિનાઓમાં રાષ્ટ્રીય પ્રવાહ સુધરે છે કે નહીં.