કેન્દ્રીય નાણા મંત્રીએ આજે Union Budget 2026-27 રજૂ કર્યું, જેમાં તેમણે Futures અને Options (F&O) સેગમેન્ટમાં થતા ટ્રેડિંગ પર Securities Transaction Tax (STT) માં મોટો વધારો કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ ફેરફાર 1લી એપ્રિલ, 2026 થી અમલમાં આવશે.
આ વધારા મુજબ, Futures કોન્ટ્રાક્ટ્સ પર STT 0.02% થી વધીને 0.05% થશે, જે 150% નો વધારો દર્શાવે છે. તેવી જ રીતે, Options ના પ્રીમિયમ પર STT 0.10% થી વધીને 0.15% થશે, જ્યારે Options ના એક્સર્સાઇઝ પર STT 0.125% થી વધીને 0.15% કરવામાં આવ્યું છે.
સરકારના મતે, આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રિટેલ રોકાણકારોને સટ્ટાકીય નુકસાનથી બચાવવાનો છે. SEBI ના આંકડા દર્શાવે છે કે FY25 માં 90% થી વધુ રિટેલ રોકાણકારોએ F&O સેગમેન્ટમાં નેટ ₹1.06 લાખ કરોડ નું નુકસાન કર્યું હતું. આ ટેક્સ વધારો અતિશય સટ્ટાકીય પ્રવૃત્તિ અને મોટા રિટેલ નુકસાનને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ છે.
આ જાહેરાતની તાત્કાલિક અસર બજાર પર જોવા મળી. બજેટ રજૂ થયા બાદ તરત જ, Sensex અને Nifty જેવા મુખ્ય સૂચકાંકોમાં તીવ્ર ઘટાડો નોંધાયો હતો, જે રોકાણકારોની ચિંતા દર્શાવે છે.
જોકે, બજાર વિશ્લેષકો આ પગલા અંગે ચિંતિત છે. તેમનું માનવું છે કે STT માં થયેલો આ ભારે વધારો ટ્રેડિંગ ખર્ચમાં વધારો કરશે, જેનાથી ટ્રેડિંગ વોલ્યુમમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. સંભવ છે કે આનાથી કેટલીક પ્રવૃત્તિઓ offshore અથવા GIFT City જેવા સ્થળોએ સ્થળાંતરિત થઈ શકે છે. આનાથી સ્થાનિક બ્રોકર્સ અને મધ્યસ્થીઓ પર પણ અસર પડી શકે છે.
આંકડા સૂચવે છે કે FY25 માં 1.06 કરોડ યુનિક રિટેલ ટ્રેડર્સ હતા, જે ઘટીને 30 ડિસેમ્બર, 2025 સુધીમાં આશરે 75.43 લાખ થઈ ગયા છે. આ સૂચવે છે કે રોકાણકારોની ભાગીદારી અને નફાકારકતા વચ્ચે અંતર વધી રહ્યું છે.
ઐતિહાસિક રીતે, STT દરોમાં થયેલા ફેરફારોએ ટ્રેડિંગ પેટર્નને પ્રભાવિત કરી છે. અગાઉના ફેરફારો સૂચવે છે કે STT વૃદ્ધિ લાંબા ગાળે કુલ ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિને મર્યાદિત અસર કરી શકે છે, કારણ કે બજાર માળખું અને વ્યાપક આર્થિક પરિબળો વધુ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે વિવિધ દેશોમાં ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સનો ઉપયોગ થાય છે, ત્યારે ભારતમાં આ વધારો FPIs (Foreign Portfolio Investors) માટે ઓછો આકર્ષક બની શકે છે.
બજાર સહભાગીઓ નજીકના ગાળામાં વધુ volatility ની અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે કારણ કે ટ્રેડર્સ નવા ખર્ચાઓ સાથે અનુકૂલન સાધશે. Arbitrage અને હાઇબ્રિડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, જે ઓછા ખર્ચે derivatives એક્ઝેક્યુશન પર આધાર રાખે છે, તેના પર પણ અસર દેખાશે. જોકે સરકાર સટ્ટાખોરી ઘટાડવા અને રોકાણકાર સુરક્ષા વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ લાંબા ગાળે derivatives માર્કેટની liquidity ઘટી શકે છે. આ પગલું નાણાકીય બજારોને નિયંત્રિત કરવા માટે વધુ હસ્તક્ષેપવાળી રાજકોષીય પદ્ધતિ સૂચવે છે, જે SEBI ના નિયમનકારી પગલાં પૂરક છે.