SBI Research નો નવો રિપોર્ટ સામે આવ્યો છે, જેમાં HCES 2023-24 ના ડેટા મુજબ ભારતીય પરિવારો હવે તેમના બજેટના **67%** હિસ્સો બિન-ખાદ્ય વસ્તુઓ (Non-food items) પાછળ ખર્ચી રહ્યા છે, જ્યારે ખોરાક પાછળનો ખર્ચ ઘટીને **32.82%** પર સ્થિર થયો છે.
SBI Research દ્વારા Household Consumption Expenditure Survey (HCES) 2023-24 પર કરવામાં આવેલા અભ્યાસમાં ભારતીયોના ખર્ચ કરવાની પદ્ધતિમાં મોટો બદલાવ જોવા મળ્યો છે. 2,61,953 થી વધુ પરિવારોના ડેટા દર્શાવે છે કે લોકો હવે જીવનશૈલી અને અન્ય સેવાઓ પાછળ વધુ રકમ ખર્ચવા લાગ્યા છે.
પોષણ અને પ્રાદેશિક અસમાનતા
રિપોર્ટ અનુસાર, આ બદલાવ દેશભરમાં એકસરખો નથી. સિક્કિમ, ગોવા અને હરિયાણા જેવા રાજ્યોમાં પ્રોટીનયુક્ત આહાર પાછળ વધુ ખર્ચ થાય છે, જ્યારે ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ અને છત્તીસગઢ આ બાબતમાં પાછળ છે. ખાસ કરીને, ઘરોમાં પુરુષો અને સ્ત્રીઓ વચ્ચે પ્રોટીન આહાર લેવાના પ્રમાણમાં પણ મોટો તફાવત જોવા મળ્યો છે.
ક્લીન ફ્યુઅલની સમસ્યા
સ્વચ્છ ઇંધણ (LPG) ના ઉપયોગમાં પણ ગ્રામીણ અને શહેરી ભારત વચ્ચે મોટી ખાઈ છે. જ્યાં ગોવા અને પંજાબમાં LPG વપરાશ ખૂબ ઊંચો છે, ત્યાં ઝારખંડ અને છત્તીસગઢ જેવા રાજ્યોમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તેનું પ્રમાણ માત્ર 10-15% ની આસપાસ છે, જે શહેરોના 75% થી વધુના આંકડા સામે ઘણું ઓછું છે.
સરકારી યોજનાઓ અને ભવિષ્ય
'પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના' નો લાભ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વધુ જોવા મળ્યો છે. ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યોમાં શહેરી અને ગ્રામીણ કવરેજ વચ્ચેનો તફાવત 40% થી વધુ છે. રોકાણકારો માટે આ આંકડા મહત્વના છે કારણ કે, 67% બિન-ખાદ્ય ખર્ચ વધવાથી લાઈફસ્ટાઈલ અને સર્વિસ સેક્ટરની કંપનીઓ માટે મોટી તકો ઊભી થઈ છે, પરંતુ ગ્રામીણ સ્તરે અસમાન વિકાસ એ આવનારા સમયમાં એક મોટો પડકાર બની શકે છે.