ભારતમાં રસ્તા પર ઉડતી ધૂળ (Road Dust) શહેરી પ્રદૂષણ માટે જવાબદાર મુખ્ય કારણોમાંનું એક છે. આ સમસ્યાને કારણે 'National Clean Air Programme' હેઠળ ખર્ચવામાં આવેલા **₹16,500 કરોડ**ના રોકાણની અસરકારકતા સામે સવાલો ઉભા થયા છે.
ભારતીય શહેરોમાં રસ્તા પરની ધૂળ માત્ર સ્વાસ્થ્ય માટે જ નહીં, પરંતુ સરકારી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખર્ચ માટે પણ મોટો પડકાર બની છે. 2019 થી અત્યાર સુધીમાં નેશનલ ક્લીન એર પ્રોગ્રામ (NCAP) અંતર્ગત ₹16,500 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે, છતાં રસ્તા પર જમા થતી ઝીણી ધૂળ હજુ પણ હવામાં પ્રદૂષણ ફેલાવવાનું મુખ્ય સાધન છે.
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ખામી
ઘણા શહેરોમાં રસ્તાઓની કિનારીઓ પાકી ન હોવાને કારણે ખુલ્લી માટી ઉડે છે, જે વાહનોની અવરજવર સાથે હવામાં ભળી જાય છે. ગ્લોબલ સ્ટાન્ડર્ડ મુજબ રસ્તા પર ધૂળનું પ્રમાણ 2 ગ્રામ પ્રતિ સ્ક્વેર મીટરથી ઓછું હોવું જોઈએ, જ્યારે ભારતના ઘણા વિસ્તારોમાં આ પ્રમાણ તેનાથી 10 ગણું વધારે નોંધાયું છે. આવનારા સમયમાં રસ્તાના બાંધકામ માટેના ટેન્ડરમાં પાકા શોલ્ડર્સ (Paved Shoulders) બનાવવાની શરતો કડક બનવાની શક્યતા છે.
મેન્ટેનન્સ અને ટેકનોલોજીમાં પરિવર્તન
હાલની મેન્યુઅલ અને મિકેનિકલ સફાઈ પદ્ધતિ ઘણીવાર નિષ્ફળ સાબિત થઈ રહી છે, કારણ કે તેનાથી ધૂળ ઉલટાની હવામાં ફેલાય છે. હવે માર્કેટમાં GPS-ટ્રેક્ડ અને હાઈ-એફિશિયન્સી વેક્યૂમ સ્વીપર્સની માંગ વધી રહી છે. જે કંપનીઓ ક્લીનિંગની સાથે રિયલ-ટાઈમ ડેટા પૂરો પાડી શકશે, તેમને મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના નવા કોન્ટ્રાક્ટ્સ મેળવવામાં મોટો ફાયદો મળી શકે છે.
રોકાણકારો માટે શું છે સંકેત?
આ સમસ્યાને પગલે બાંધકામ કંપનીઓ માટે નિયમો વધુ કડક થઈ રહ્યા છે. જે કંપનીઓ રિયલ-ટાઈમ ડસ્ટ સપ્રેશન (Dust Suppression) અને કડક પ્રોટોકોલ પાળશે, તેમને ઓપરેશનલ અવરોધો ઓછા નડશે. ટૂંક સમયમાં જ આ સેક્ટરમાં પરંપરાગત સફાઈને બદલે ટેકનોલોજી-આધારિત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મેન્ટેનન્સ પર વધુ ખર્ચ થાય તેવા સ્પષ્ટ એંધાણ મળી રહ્યા છે.