Whalesbook
લિક્વિડિટીનો સહારો
RBI એ ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ (OMO) હેઠળ સરકારી સિક્યોરિટીઝની મોટી ખરીદી કરી છે. એપ્રિલ 2025 થી ફેબ્રુઆરી 2026 સુધીના સમયગાળામાં, RBI એ કુલ ₹6,39,203 કરોડ ના સરકારી બોન્ડ ખરીદ્યા છે. આ ખરીદી કેન્દ્ર સરકારના કુલ બોન્ડ ઈશ્યુના 47% જેટલી થાય છે. આ મોટા પાયે કરવામાં આવેલી ખરીદીએ બેંકિંગ સિસ્ટમમાં કાયમી ધોરણે લિક્વિડિટી ઠાલવી છે, જે સરકારના વિસ્તૃત બોરોઇંગ પ્રોગ્રામને કારણે સર્જાતા નાણાકીય દબાણને નિયંત્રિત કરવામાં મદદરૂપ થાય છે. RBI ની આ રણનીતિનો ઉદ્દેશ બજારની સ્થિતિને વ્યવસ્થિત રાખવાનો, બોન્ડ યીલ્ડ (Bond Yield) ને વધુ પડતી વધતી અટકાવવાનો અને ક્રેડિટ ગ્રોથ (Credit Growth) માટે પૂરતા ભંડોળની ખાતરી કરવાનો છે.
FY27 માં દેવાનો ભરાવો
આગામી નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (FY27) માટે ભારતીય સરકારે ₹17.2 લાખ કરોડ નું કુલ દેવું (Gross Borrowing) ઊભું કરવાનું લક્ષ્યાંક રાખ્યું છે. આ આંકડો બજારની અપેક્ષાઓ કરતાં ઘણો વધારે છે અને FY26 ના ₹14.8 ટ્રિલિયન ના દેવા કરતાં પણ નોંધપાત્ર રીતે વધુ છે. આ જાહેરાતના પગલે બોન્ડ માર્કેટમાં તાત્કાલિક અસર જોવા મળી છે. 10-વર્ષીય બેન્ચમાર્ક સરકારી બોન્ડ યીલ્ડ છેલ્લા લગભગ એક વર્ષમાં સૌથી ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગઈ છે, જે 6.77% અને 6.78% ને પાર કરી ગઈ છે. વિશ્લેષકો માની રહ્યા છે કે આગામી સપ્તાહોમાં યીલ્ડ 7% કે તેથી વધુ સુધી પહોંચી શકે છે. આ વૃદ્ધિનું મુખ્ય કારણ નવા દેવાની વિશાળ માત્રા છે, જે બજારમાં સપ્લાય અને ડિમાન્ડ વચ્ચે અસંતુલન ઊભું કરે છે.
માળખાકીય નબળાઈઓ અને ભવિષ્ય
RBI ની આક્રમક OMO ખરીદીઓ, લિક્વિડિટી સ્થિર કરવા અને યીલ્ડને નિયંત્રિત કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ હોવા છતાં, તે સૂચવે છે કે બજારમાં સરકારના રેકોર્ડ દેવાને સ્વતંત્ર રીતે શોષવાની ક્ષમતા પર દબાણ છે. કેન્દ્રીય બેંકના સતત હસ્તક્ષેપ પર આ નિર્ભરતા લાંબા ગાળે કેટલી ટકાઉ રહેશે તે અંગે પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. FY27 માટેનું વિશાળ દેવાનું લક્ષ્યાંક સૂચવે છે કે આ નિર્ભરતા વધી શકે છે, જે RBI માટે ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવાની સાથે સાથે સરકારની નાણાકીય જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવામાં એક જટિલ વેપાર-બંધ (trade-off) ઊભો કરશે. ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતોમાં અસ્થિરતા પણ અનિશ્ચિતતા લાવી રહી છે, જે બોન્ડ માર્કેટમાં વોલેટિલિટી (Volatility) વધારી રહી છે. બજાર નિષ્ણાતો આગામી સમયમાં પણ વોલેટિલિટી અને યીલ્ડ પર દબાણ ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા રાખે છે.