Reserve Bank of India (RBI) દ્વારા હાથ ધરાયેલા એક નવા રિસર્ચમાં સેટેલાઇટ નાઇટ-ટાઇમ લાઇટ્સ અને Google Trends નો ઉપયોગ કરીને રાજ્યોના આર્થિક વિકાસને ટ્રેક કરવાની દરખાસ્ત રજૂ કરવામાં આવી છે. આ પદ્ધતિથી આંકડા મળવામાં થતો **12 થી 18 મહિના**નો વિલંબ ઘટાડી શકાશે.
ડેટાની લાંબી રાહનો આવશે અંત?
ભારતમાં Gross State Value Added (GSVA) ના આંકડા સામાન્ય રીતે 12 થી 18 મહિના મોડા મળે છે, જેના કારણે પોલિસી મેકર્સ અને એનાલિસ્ટ્સ માટે વર્તમાન સ્થિતિ સમજવી મુશ્કેલ બને છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે રિસર્ચર્સ બિપુલ ઘોષ, નરેન્દ્ર સિંહ અને સંધ્યા કુરુગંતીએ 'નાઉકાસ્ટિંગ' (Nowcasting) ફ્રેમવર્ક રજૂ કર્યું છે, જે રિયલ-ટાઇમ ડેટા દ્વારા નજીકના ભવિષ્યના આર્થિક સંકેતો મેળવવામાં મદદ કરશે.
કેવી રીતે કામ કરશે આ મોડેલ?
આ મોડેલમાં બે મહત્વના ડેટા સ્ત્રોતનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે:
- NASA Black Marble: સેટેલાઇટ દ્વારા લેવામાં આવતી રાત્રિના પ્રકાશની તીવ્રતા.
- Google Trends: ફાઇનાન્સ, નોકરીઓ અને રિયલ એસ્ટેટ જેવા વિષયો પર થતી ઇન્ટરનેટ સર્ચ પ્રવૃત્તિઓ.
તર્ક એવો છે કે આર્થિક ગતિવિધિઓ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વધે તેમ વીજળીનો વપરાશ અને પ્રકાશની તીવ્રતા વધે છે. જ્યારે આ ડેટાને Google Trends સાથે જોડવામાં આવે છે, ત્યારે તે આર્થિક આઉટપુટનો એક સચોટ 'પ્રોક્સી' બની જાય છે.
ત્રણ રાજ્યોમાં સફળ ટ્રાયલ
આ પદ્ધતિનું ટેસ્ટિંગ ગુજરાત, કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્રમાં કરવામાં આવ્યું હતું. પરિણામો ચોંકાવનારા રહ્યા છે:
- ગુજરાત: ભૂલનું પ્રમાણ (RMSE) 62% ઘટ્યું.
- કર્ણાટક: ભૂલનું પ્રમાણ 54% ઘટ્યું.
- મહારાષ્ટ્ર: ભૂલનું પ્રમાણ 38% ઘટ્યું.
મર્યાદાઓ પણ ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી
RBI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સંશોધકોના પોતાના વિચારો છે. વળી, સેટેલાઇટ લાઇટ હંમેશા જીડીપી સાથે સુસંગત નથી હોતી, કારણ કે ઉર્જા કાર્યક્ષમતા વધવાથી વીજ વપરાશ અને વિકાસ વચ્ચેનો સંબંધ બદલાઈ શકે છે. આ માત્ર એક પ્રાયોગિક મોડેલ છે, જે હજુ પણ અન્ય રાજ્યોમાં ટેસ્ટિંગના તબક્કે છે.