Whalesbook
RBI ના મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) ના બાહ્ય સભ્ય સૌગત ભટ્ટાચાર્ય દ્વારા આપવામાં આવેલા સંકેતો સૂચવે છે કે બેન્ચમાર્ક વ્યાજ દરોમાં હવે મોટા વધારાની શક્યતા 'નજીવી' છે. ભલે વૈશ્વિક સ્તરે ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ, ધાતુઓના ભાવમાં ઉછાળો અને ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવ જેવી સ્થિતિઓ જોવા મળી રહી હોય, તેમ છતાં RBI હાલ તેના રેપો રેટને 5.25% પર યથાવત રાખીને આર્થિક વૃદ્ધિ (Growth) ને ટેકો આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. આ નીતિ RBI ના મજબૂત ઘરેલું વપરાશ અને ક્રેડિટ વિસ્તરણ દ્વારા સંચાલિત આર્થિક વૃદ્ધિમાં વિશ્વાસ દર્શાવે છે.
વ્યાજ દરો સ્થિર રાખવાનું મુખ્ય કારણ
RBI ની આ સ્થિરતા પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે સેન્ટ્રલ બેંક માને છે કે વ્યાજ દરોમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવાની જરૂર નથી. ભલે મોંઘવારી (Inflation) ના અંદાજોમાં નજીવો વધારો જોવા મળી રહ્યો હોય, પરંતુ અંતર્ગત મોંઘવારી સામાન્ય (benign) હોવાનું માનવામાં આવે છે. RBI ની મોનેટરી પોલિસીનો ઉદ્દેશ્ય વૃદ્ધિને ટેકો આપવાનો છે, ખાસ કરીને મજબૂત ઘરેલું વપરાશ અને ક્રેડિટ વૃદ્ધિને કારણે. RBI છેલ્લા કેટલાક સમયથી વ્યાજ દરોમાં ઘટાડો કરી રહ્યું છે, અને ફેબ્રુઆરી 2025 થી અત્યાર સુધીમાં કુલ 125 બેસિસ પોઈન્ટ્સનો ઘટાડો થયો છે, જેના પગલે રેપો રેટ 5.25% પર સ્થિર થયો છે. ડિસેમ્બર 2025 અને ફેબ્રુઆરી 2026 ની પોલિસી મીટિંગ્સમાં પણ આ દરો યથાવત રહ્યા હતા. ડિસેમ્બર 2025 માં થયેલા ઘટાડા બાદ રેપો રેટ 5.25% પર યથાવત રહ્યો છે.
આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ: ક્રેડિટ ગ્રોથ અને ઘરેલું માંગ
અર્થતંત્રમાં મજબૂત રિકવરીના સંકેતો સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યા છે, ખાસ કરીને નોન-રિટેલ બેંક ક્રેડિટમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે. ડિસેમ્બર 2025 માં મોટા કોર્પોરેટ્સને અપાતી ક્રેડિટમાં વાર્ષિક ધોરણે 7.5% નો ઉછાળો આવ્યો છે, જે ડિસેમ્બર 2024 ના 5.5% કરતાં વધુ છે. મિડ-કોર્પોરેટ ક્રેડિટ ગ્રોથ 20% વાર્ષિક ધોરણે મજબૂત રહ્યો છે, અને MSMEs ને અપાતી ક્રેડિટમાં 29% નો નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ (NBFCs) ને અપાતી લોનમાં પણ લગભગ ત્રણ ગણો વધારો થયો છે, જે સમગ્ર નાણાકીય ક્ષેત્રના સ્વાસ્થ્યને દર્શાવે છે. ક્ષમતા ઉપયોગ (Capacity Utilization) લગભગ 75% ની આસપાસ છે, જે ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં વધુ વૃદ્ધિની સંભાવના દર્શાવે છે.
ઘરેલું માંગ વૃદ્ધિનો મુખ્ય આધાર
ભારતની GDP ના લગભગ બે-તૃત્યાંશ હિસ્સો ધરાવતી ઘરેલું વપરાશ (Domestic Consumption) વૃદ્ધિનું મુખ્ય એન્જિન છે. ફિસ્કલ, મોનેટરી અને લિક્વિડિટી સ્ટીમ્યુલસ પગલાં હજુ પણ અસરકારક નીવડી રહ્યા છે, અને ખાનગી રોકાણ તથા ડાયરેક્ટ ફોરેન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI) માં પુનર્જીવનના પ્રારંભિક સંકેતો મળી રહ્યા છે. ઉત્પાદન અને સેવા ક્ષેત્રના PMI, વૈશ્વિક વેપારના ઘર્ષણ છતાં મજબૂત નિકાસ, અને રેકોર્ડ ઈ-વે બિલ્સ જેવા હાઈ-ફ્રિક્વન્સી ઈન્ડિકેટર્સ મજબૂત આર્થિક પ્રવૃત્તિ તરફ ઈશારો કરે છે. Economic Survey મુજબ, FY26 માટે વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિ 7.4% રહેવાનો અંદાજ છે, જ્યારે FY27 ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળા (H1) માં 6.9%-7.0% વૃદ્ધિની આગાહી છે.
વૈશ્વિક વેપારના પ્રવાહને નેવિગેટ કરવું
ભારતની નિકાસ ક્ષમતા સ્થિતિસ્થાપકતા અને વ્યૂહાત્મક વૈવિધ્યકરણ દર્શાવી રહી છે. અમેરિકાની ટેરિફ નીતિઓથી ઉદ્ભવતા વૈશ્વિક વેપારની અનિશ્ચિતતાઓને સ્વીકારતાં, ભારતીય નિકાસકારોએ તેમના ગંતવ્ય સ્થાનોમાં મોટા પ્રમાણમાં વૈવિધ્યકરણ કર્યું છે, જેનાથી કેટલાક જોખમો ઓછા થયા છે. આ સક્રિય વ્યૂહરચના બાહ્ય માંગના આંચકા અને સ્પર્ધાત્મક દબાણો સામે અર્થતંત્રને બચાવવાનો હેતુ ધરાવે છે.
મોંઘવારીની ગતિવિધિઓ અને જોખમો
FY27 ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળા (H1) માટે કન્ઝ્યુમર પ્રાઈસ ઈન્ડેક્સ (CPI) મોંઘવારી 4% ના લક્ષ્યાંકની આસપાસ વધવાનો અંદાજ છે. આ આંશિક રીતે FY26 માં ઘટતી મોંઘવારીના બેઝ ઇફેક્ટ અને કોમોડિટીના ભાવ, ખાસ કરીને કિંમતી ધાતુઓના પ્રભાવને કારણે છે. જોકે, સેન્ટ્રલ બેંકનું માનવું છે કે અંતર્ગત મોંઘવારી, આ અસ્થિર ઘટકોને બાદ કરતાં, સામાન્ય (benign) રહેવાની અપેક્ષા છે. FY26 માટે વર્તમાન અનુમાનો 2.1% મોંઘવારી દર્શાવે છે, જેમાં FY27 ના પ્રથમ અને બીજા ક્વાર્ટરમાં 4.0%-4.2% સુધીનો નજીવો વધારો જોવા મળી શકે છે.
જોકે આશાસ્પદ પરિદ્રશ્ય વચ્ચે, કેટલાક જોખમો યથાવત છે. મોંઘવારી અપેક્ષા કરતાં વધુ સ્થાયી રહેવાની સંભાવના એક મુખ્ય ચિંતા છે, ખાસ કરીને જો ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ વધે અને કોમોડિટીના ભાવ ઊંચા રહે. આનાથી નીતિમાં અચાનક ફેરફાર કરવો પડી શકે છે. ઘરેલું વપરાશ પર નિર્ભરતા પણ જોખમો ધરાવે છે; જો આ ક્ષેત્રમાં કોઈ મોટો ઘટાડો થાય તો વૃદ્ધિના અંદાજો ખોરવાઈ શકે છે.
ભવિષ્યનો માર્ગ
GDP, CPI અને IIP શ્રેણીઓ માટે સુધારેલી પદ્ધતિઓ અને અપડેટ થયેલા સર્વેક્ષણો અર્થતંત્રનું વધુ સચોટ ચિત્ર પ્રદાન કરશે, જે ભવિષ્યની નીતિ નિર્ધારણમાં મદદરૂપ થશે. બજારનો સર્વસંમતિ એ છે કે જ્યાં સુધી મોંઘવારી સ્વીકાર્ય મર્યાદામાં રહેશે અને વૃદ્ધિ મજબૂત રહેશે, ત્યાં સુધી નીતિ સ્થિરતા જાળવી રાખવામાં આવશે. વિશ્લેષકો મોટાભાગે અપેક્ષા રાખે છે કે વર્તમાન રેપો રેટ યથાવત રહેશે.