ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દેશના ફોરેન એક્સચેન્જ (Forex) માર્કેટને વૈશ્વિક આર્થિક આંચકાઓ સામે વધુ મજબૂત બનાવવા માટે પ્રયાસરત છે. RBI ના ડેપ્યુટી ગવર્નર રોહિત જૈને FEDAI ના વાર્ષિક કાર્યક્રમમાં કહ્યું કે, દેશના લાંબા ગાળાના વિકાસ માટે ફોરેક્સ માર્કેટમાં સુધારા આવશ્યક છે.
RBI ના ડેપ્યુટી ગવર્નર રોહિત જૈને જણાવ્યું કે, હાલમાં ભારતીય ફોરેક્સ માર્કેટમાં સ્પોટ અને ડેરિવેટિવ સેગમેન્ટમાં રોજિંદો ટર્નઓવર લગભગ $80 બિલિયન છે. જોકે, RBI માને છે કે સેવાઓની ગુણવત્તા, ખાસ કરીને નાના વેપારીઓ અને સામાન્ય લોકો માટે, તેમાં સુધારાની ઘણી શક્યતા છે.
RBI નો હેતુ ફોરેક્સ સેવાઓને વધુ ઝડપી, પારદર્શક અને સુલભ બનાવવાનો છે. બેંકો દ્વારા રિટેલ ગ્રાહકો પર લેવામાં આવતા ચાર્જ અને ડોક્યુમેન્ટેશનમાં અસંગતતાઓ જોવા મળી રહી છે, જેના કારણે વેપારીઓને મુશ્કેલી પડે છે. RBI હવે વધુ પ્રમાણભૂત પ્રથાઓ (Standardized Practices) ને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે જેથી નાના વેપારીઓ ચલણના જોખમો (Currency Risks) ને સરળતાથી મેનેજ કરી શકે.
સ્થાનિક ચલણના વેપારને પ્રોત્સાહન
RBI ની યોજના ભારતીય રૂપિયાનો આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં ઉપયોગ વધારવાની છે. આ માટે Special Rupee Vostro Account (SRVA) ફ્રેમવર્કને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. આનાથી વિદેશી સંસ્થાઓ ભારતમાં રૂપિયામાં વેપારની ચૂકવણી કરી શકશે. RBI બેંકોને ખાતરી કરવા કહે છે કે આ વ્યવહારો વ્યાપારીક રીતે યોગ્ય અને વાસ્તવિક હોવા જોઈએ.
બેંક-આધારિત મોડેલના પડકારો
ભારતીય માર્કેટ મોટાભાગે બેંકો પર નિર્ભર છે. RBI સૂચવે છે કે માત્ર બેંક-આધારિત મોડેલ ભવિષ્યની ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઔદ્યોગિક યોજનાઓ માટે પૂરતું નથી. માર્કેટ-મેકર બેઝને વિસ્તૃત કરવાની અને ઇલેક્ટ્રોનિક પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ વધારવાની જરૂર છે.
RBI એ પણ ભાર મૂક્યો છે કે માર્કેટ સહભાગીઓ મજબૂત જોખમ સંચાલન (Risk Management) પ્રથાઓ જાળવી રાખે. સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો વચ્ચે ભાવમાં અસામાન્ય તફાવતો પર પણ નજર રાખવામાં આવી રહી છે.