આવતા શુક્રવારે RBI ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) દ્વારા જાહેર થનાર નીતિગત નિર્ણયો પર સૌની નજર રહેશે. સૂત્રોના મતે, છ સભ્યોની આ કમિટી મુખ્ય રેપો રેટ (Repo Rate) ને હાલના 5.25% સ્તર પર જાળવી રાખશે. આ નિર્ણય દેશના આર્થિક વિકાસને વેગ આપવા અને સ્થિર ફુગાવાને ધ્યાનમાં રાખીને લેવાયો છે, જે તાજેતરના યુનિયન બજેટ અને ભારત-યુએસ વેપાર કરાર જેવા સકારાત્મક વિકાસોથી વધુ મજબૂત બન્યો છે.
નીતિગત વિરામ અને તેની પાછળના કારણો
RBI ના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાની આગેવાની હેઠળની MPC ની બેઠકમાં રેપો રેટ યથાવત રાખવાની શક્યતા પ્રબળ છે. આનું મુખ્ય કારણ ડિસેમ્બર 2025 માં માત્ર 1.33% પર પહોંચેલો CPI ફુગાવાનો દર છે, જે RBI ના 4% ના લક્ષ્યાંક કરતાં ઘણો નીચો છે. તે જ સમયે, દેશના આર્થિક ગ્રોથમાં પણ મજબૂતી જોવા મળી રહી છે. RBI એ 2025 ની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં કુલ 125 બેસિસ પોઇન્ટ (basis points) નો ઘટાડો કર્યો છે, જેનો છેલ્લો નિર્ણય ડિસેમ્બર 2025 માં લેવાયો હતો. આનાથી બેંકોના ધિરાણ દરમાં ઘટાડો થયો અને માર્કેટમાં લિક્વિડિટી સુધરી. તાજેતરમાં જાહેર થયેલ યુનિયન બજેટ 2026 માં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) પર વધેલા મૂડી ખર્ચ (Capital Expenditure) થી વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગુણક અસરો (Multiplier Effects) સર્જાવાની અપેક્ષા છે, જે આર્થિક વિસ્તરણને વધુ ટેકો આપશે.
ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા: લિક્વિડિટી, માર્ગદર્શન અને વૈશ્વિક સંદર્ભ
જ્યારે વ્યાજ દરોમાં સ્થિરતાની અપેક્ષા છે, ત્યારે RBI નું ઓપરેશનલ ફોકસ હવે લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ (Liquidity Management) તરફ વળવાની શક્યતા છે. વિશ્લેષકો માને છે કે RBI સિસ્ટમમાં પૂરતી લિક્વિડિટી જાળવી રાખવા માટે ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ (OMOs) જેવા સાધનોનો ઉપયોગ કરી શકે છે. નીતિગત જાહેરાત સાથે આવનાર ફોરવર્ડ ગાઇડન્સ (Forward Guidance) પણ મહત્વનું રહેશે, જે RBI ની ભવિષ્યની રણનીતિ અંગે સંકેતો આપશે. ભારત-યુએસ વેપાર કરાર, જેમાં ટેરિફમાં રાહતનો સમાવેશ થાય છે, તે ભારતીય વ્યવસાયો માટે ઇનપુટ ખર્ચ ઘટાડીને બાહ્ય ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. વૈશ્વિક સ્તરે, યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ (US Federal Reserve) અને યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેંક (European Central Bank) જેવી મોટી સેન્ટ્રલ બેંકોએ પણ વ્યાજ દરો સ્થિર રાખ્યા છે, જેના કારણે ભારત તેની વર્તમાન નીતિગત સ્થિતિ જાળવી શકે છે. જોકે, ઘણા ઉભરતા બજારો (Emerging Markets) હજુ પણ ઊંચા ફુગાવાનો સામનો કરી રહ્યા છે અને ઊંચા વ્યાજ દરો જાળવી રહ્યા છે, જે ભારતની નીતિગત સ્થિતિને વધુ ફાયદાકારક બનાવે છે. ભારતનો ફોરેક્સ રિઝર્વ (Forex Reserves) $650 બિલિયન થી વધીને વિક્રમી ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યો છે, જે વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા સામે મજબૂત બફર પૂરો પાડે છે.
ક્ષેત્રીય અસર અને ભવિષ્યની દિશા
વર્તમાન મેક્રો ઇકોનોમિક સ્થિરતા અને સરકારની નાણાકીય પ્રાથમિકતાઓ ચોક્કસ ક્ષેત્રો માટે સહાયક સાબિત થશે. સ્થિર વ્યાજ દરનું વાતાવરણ રિયલ એસ્ટેટ (Real Estate) માર્કેટમાં ખરીદદારના વિશ્વાસને મજબૂત કરવા, ડેવલપર પ્રવૃત્તિ અને નવા પ્રોજેક્ટ લોન્ચને ટેકો આપવા માટે નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે, જે રોજગારી નિર્માણ અને એકંદર આર્થિક વૃદ્ધિમાં ફાળો આપશે. મજબૂત ફોરેક્સ રિઝર્વ પણ ચલણની સ્થિરતામાં ફાળો આપે છે, જે RBI ને સ્થાનિક લિક્વિડિટીને અસરકારક રીતે સંચાલિત કરવા માટે પૂરતો અવકાશ આપે છે. હાલ પૂરતું વ્યાજ દર ઘટાડવાનું ચક્ર પૂર્ણ થયું હોય, તેમ છતાં, જો વૃદ્ધિ-ફુગાવાની ગતિશીલતા અણધારી રીતે બદલાય તો RBI ની ફોરવર્ડ ગાઇડન્સ અનુકૂલન સાધવાની તેની તત્પરતા દર્શાવશે. બજાર નિરીક્ષકો RBI દ્વારા અનામત વધારવા માટે ડોલરની ખરીદી અંગેની સંભવિત કાર્યવાહી પર પણ નજર રાખશે. ભારતીય બોન્ડ યીલ્ડ (Bond Yields), જે હાલમાં 7.00-7.10% ની આસપાસ છે, તે RBI ની લિક્વિડિટી કામગીરી અને ફોરવર્ડ ગાઇડન્સ પ્રત્યે સંવેદનશીલ રહેવાની અપેક્ષા છે.