ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ એપ્રિલ મહિના સુધીમાં અમેરિકી ટ્રેઝરી સિક્યોરિટીઝમાં પોતાની હોલ્ડિંગ્સ ઘટાડીને લગભગ 6 વર્ષના નીચલા સ્તરે એટલે કે **$181 બિલિયન** કરી દીધી છે. તેની સાથે જ, કેન્દ્રીય બેંકે પોતાના સોનાના ભંડારમાં વધારો કરીને તેને **$102.5 બિલિયન** સુધી પહોંચાડ્યો છે.
સોના પર કેમ વધી RBI ની નજર?
RBI પોતાની ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વમાં મોટો ફેરફાર કરી રહ્યું છે. અમેરિકી સરકારી દેવામાં રોકાણ ઘટાડીને ભૌતિક સોનાના ભંડારમાં વધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે. એપ્રિલ મહિના સુધીમાં, અમેરિકી ટ્રેઝરી સિક્યોરિટીઝમાં ભારતનું રોકાણ ઘટીને $181 બિલિયન થયું છે. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં આ આંકડો $232 બિલિયન હતો, જે હવે મે 2020 પછીનું સૌથી નીચલું સ્તર દર્શાવે છે.
સોનાના ભંડારમાં સતત વધારો
બીજી તરફ, RBI પોતાના સોનાના ભંડારને સતત વધારી રહ્યું છે. સત્તાવાર આંકડા મુજબ, એપ્રિલ 2025 સુધીમાં ભારતના સોનાના ભંડાર 881 મેટ્રિક ટન સુધી પહોંચી ગયા છે, જે છ વર્ષ પહેલાના 658 મેટ્રિક ટન કરતાં નોંધપાત્ર વધારો છે. આ ભંડારનું મૂલ્ય હાલમાં આશરે $102.5 બિલિયન છે.
ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો સામે સુરક્ષા
નાણાકીય વિશ્લેષકો માને છે કે કેન્દ્રીય બેંકો હવે રિઝર્વની સુરક્ષાને લઈને એક નવી વ્યૂહરચના અપનાવી રહી છે. સોનાને એક નિષ્પક્ષ સંપત્તિ (Neutral Asset) તરીકે જોવામાં આવે છે કારણ કે તે કોઈ એક દેશની અર્થવ્યવસ્થા કે રાજકીય નિર્ણયો સાથે જોડાયેલું નથી. 2022 માં થયેલી વૈશ્વિક ઘટનાઓ અને કેટલાક દેશોની સંપત્તિઓ પર લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધો (Sanctions) પછી, સોનાની આ ગુણવત્તા કેન્દ્રીય બેંકો માટે વધુ આકર્ષક બની છે. સોનામાં રોકાણ કરીને, દેશો અન્ય રાષ્ટ્રો પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકે છે અને ભૌગોલિક તણાવની સ્થિતિમાં પોતાના ભંડોળને સુરક્ષિત રાખી શકે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે રિઝર્વ મેનેજમેન્ટમાં બદલાવ
ભારત ઉપરાંત, અન્ય ઘણા દેશોના કેન્દ્રીય બેંકો પણ આ જ પ્રકારે સોનામાં રોકાણ વધારી રહ્યા છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના અહેવાલ મુજબ, પોલેન્ડ, ચીન, ચેક રિપબ્લિક અને તુર્કી જેવા દેશો પણ તાજેતરમાં સોનાના મોટા ખરીદદારો બન્યા છે. જોકે, આ નીતિ તમામ મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ માટે સમાન નથી. જાપાન, યુનાઇટેડ કિંગડમ અને અનેક યુરોપિયન દેશોએ આ જ સમયગાળા દરમિયાન અમેરિકી ટ્રેઝરી સિક્યોરિટીઝમાં પોતાનું હોલ્ડિંગ વધારવાનો અભિગમ અપનાવ્યો છે.
રોકાણકારો અને બજાર માટે, RBI નું આ પગલું રાષ્ટ્રીય સંપત્તિના સંચાલનમાં સાવચેતીભર્યો અભિગમ દર્શાવે છે. ડોલર-આધારિત સંપત્તિઓ અને સોના વચ્ચે સંતુલન જાળવીને, કેન્દ્રીય બેંક બાહ્ય આંચકાઓ સામે નબળાઈ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.