ભારતની ક્વિક કોમર્સ કંપનીઓ હવે આક્રમક ડિસ્કાઉન્ટને બદલે 'યુનિટ ઇકોનોમિક્સ' અને નફા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. જ્યાં Blinkit બ્રેક-ઈવન સુધી પહોંચ્યું છે, ત્યાં Swiggy, Zepto અને BigBasket હજુ પણ ભારે ખર્ચનો સામનો કરી રહી છે.
ભારતીય ક્વિક કોમર્સ સેક્ટરની બિઝનેસ વ્યૂહરચનામાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. વર્ષો સુધી આ કંપનીઓ માર્કેટ શેર મેળવવા માટે ઝડપી એક્સપાન્શન અને ભારે ડિસ્કાઉન્ટ પર નિર્ભર હતી, પરંતુ હવે પ્રાથમિકતા નફાકારકતા એટલે કે 'સસ્ટેનેબલ યુનિટ ઇકોનોમિક્સ' તરફ શિફ્ટ થઈ છે.
નાણાકીય કામગીરીમાં તફાવત
આ બદલાવને કારણે કંપનીઓના રિઝલ્ટમાં મોટું અંતર દેખાઈ રહ્યું છે. Blinkit એ પ્રથમ મોટી પ્લેયર તરીકે ઓપરેટિંગ બ્રેક-ઈવન હાંસલ કર્યું છે, જેણે FY27 ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં ₹102 કરોડનું એડજસ્ટેડ EBITDA નોંધાવ્યું છે. યાદ રહે કે, એક વર્ષ પહેલા આ જ સમયગાળામાં કંપનીને ₹162 કરોડનું નુકસાન થયું હતું. બીજી તરફ, Swiggy ના ક્વિક કોમર્સ ડિવિઝનને ₹778 કરોડનું ઓપરેટિંગ નુકસાન થયું છે. Zepto અને BigBasket જેવી કંપનીઓ પણ દેશભરમાં ફેલાયેલા 7,000 થી વધુ ડાર્ક સ્ટોર્સના મેન્ટેનન્સ પાછળ મોટો ખર્ચ કરી રહી હોવાથી હજુ નુકસાનમાં છે.
નફાનો નવો રસ્તો
ડિલિવરી નેટવર્કનો ખર્ચ ઘટાડવા માટે કંપનીઓ હવે માત્ર ગ્રોસરી જ નહીં, પણ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને લાઇફસ્ટાઇલ જેવી વધુ માર્જિન ધરાવતી વસ્તુઓ પર ધ્યાન આપી રહી છે. દરેક ડિલિવરી વ્હીકલની ક્ષમતા વધારવી તે હવે કંપનીઓનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે.
પડકારો અને જોખમો
સેક્ટર સામે બે મોટા પડકારો છે:
- રેગ્યુલેટરી સ્ક્રુટિની: ઓફલાઇન રિટેલર્સ અને કિરાણા સ્ટોર્સના એસોસિએશને ફરિયાદ કરી છે કે ક્વિક કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ ખોટી રીતે 'પ્રિડેટરી પ્રાઇસિંગ' કરે છે, જેના કારણે સરકારની તપાસ વધી છે.
- લેબર લોઝ: ગિગ વર્કર્સ માટે નવા લેબર લોઝ અને રાજ્ય સ્તરના કલ્યાણકારી પગલાં આવવાથી ફ્લીટ ઓપરેટિંગ કોસ્ટમાં વધારો થવાની શક્યતા છે, જે નફાના માર્જિન પર દબાણ વધારી શકે છે.
રોકાણકારોએ હવે કંપનીઓના એવરેજ ઓર્ડર વેલ્યુ (AOV) અને ડિલિવરી કોસ્ટ મેનેજમેન્ટ પર ખાસ નજર રાખવી પડશે.