તાજેતરના PLFS રિપોર્ટ મુજબ, Prayagraj અને Patna શહેરોમાં બેરોજગારીનો દર 20% થી વધી ગયો છે, જે દેશના મોટા શહેરોમાં સૌથી વધુ છે. જ્યારે Ahmedabad અને Kolkata જેવા ઔદ્યોગિક હબમાં આ દર 2.5% થી ઓછો રહ્યો છે.
શું કહે છે PLFS નો રિપોર્ટ?
સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા 'Labour Market Dynamics in Million-plus Cities' રિપોર્ટમાં દેશના મોટા શહેરોમાં રોજગારની સ્થિતિ અંગે ચોંકાવનારા આંકડા સામે આવ્યા છે. જાન્યુઆરી-ડિસેમ્બર 2025ના પિરિયોડિક લેબર ફોર્સ સર્વે (PLFS) ડેટા અનુસાર, એક મિલિયનથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરોમાં Prayagraj અને Patna સૌથી વધુ બેરોજગારી દર ધરાવે છે. બંને શહેરોમાં બેરોજગારીનો આંકડો 20% ને પાર કરી ગયો છે. તેની સરખામણીમાં, Ahmedabad અને Kolkata જેવા શહેરોમાં આ દર 2.5% થી પણ ઓછો નોંધાયો છે.
જાતિ આધારિત તફાવતો અને વિદ્યાર્થીઓની વસ્તી
આ સર્વેમાં જાતિ આધારિત તફાવતો પણ સ્પષ્ટપણે જોવા મળ્યા છે. Prayagrajમાં મહિલાઓનો બેરોજગારી દર 31% થી વધુ હતો, જ્યારે પુરુષોનો દર લગભગ 23% હતો. Patnaમાં સ્થિતિ વધુ ગંભીર છે, જ્યાં મહિલા બેરોજગારી 36% થી વધુ અને પુરુષ બેરોજગારી લગભગ 18% નોંધાઈ છે. રિપોર્ટ સૂચવે છે કે આ વિસ્તારોમાં ઉચ્ચ બેરોજગારીનું એક કારણ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓની મોટી સંખ્યા પણ છે. હાલની સાપ્તાહિક સ્થિતિ મુજબ, જે વ્યક્તિઓ કામ કરવા માટે ઉપલબ્ધ હોવા છતાં અને કામ શોધી રહ્યા હોવા છતાં સપ્તાહમાં ઓછામાં ઓછો એક કલાક પણ કામ નથી કરતા, તેમને બેરોજગાર ગણવામાં આવે છે.
મુખ્ય શહેરોમાં રોજગારના વલણો
બેરોજગારીના આંકડા ઉપરાંત, રિપોર્ટ ભારતના મોટા શહેરો અને સામાન્ય શહેરી વિસ્તારો વચ્ચે રોજગારના માળખાકીય તફાવતો દર્શાવે છે. આ મોટા શહેરોમાં નિયમિત વેતન અને પગાર રોજગાર વધુ સામાન્ય છે, જે શહેરી ભારતના 47.6% ની સરખામણીમાં 58.5% નોકરીઓ ધરાવે છે. આ નિયમિત ભૂમિકાઓમાં મહિલાઓની ભાગીદારી ખાસ કરીને નોંધપાત્ર છે, કારણ કે આ શહેરોમાં 65.1% નિયમિત વેતન નોકરીઓમાં મહિલાઓનો હિસ્સો છે, જે પુરુષોના 56.4% હિસ્સા કરતાં વધુ છે. તેનાથી વિપરીત, આ મુખ્ય હબમાં કેઝ્યુઅલ (કામચલાઉ) મજૂરી ઓછી જોવા મળે છે, જે સામાન્ય શહેરી વિસ્તારોના 12% ની સરખામણીમાં માત્ર 6.3% રોજગાર બનાવે છે.
આર્થિક ચાલકો અને કમાણી
આ મુખ્ય શહેરોમાં કામ કરતા લોકો સામાન્ય રીતે રાષ્ટ્રીય શહેરી સરેરાશ કરતાં વધુ કમાણી કરે છે. આ શહેરોમાં સ્વ-રોજગાર ધરાવતા વ્યક્તિઓએ સરેરાશ ₹30,858 ની કમાણી કરી, જે શહેરી સરેરાશ ₹23,013 કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. તેવી જ રીતે, નિયમિત પગારદાર કર્મચારીઓએ સરેરાશ ₹28,808 કમાયા, જ્યારે કામચલાઉ મજૂરોની દૈનિક સરેરાશ કમાણી ₹624 રહી. આ આંકડા સૂચવે છે કે રોજગારની ઉપલબ્ધતા પ્રદેશ પ્રમાણે નાટકીય રીતે બદલાતી હોવા છતાં, જે લોકો આ મિલિયન-પ્લસ શહેરોમાં રોજગારી મેળવે છે તેઓ ઘણીવાર ઉચ્ચ વેતન માળખાનો લાભ મેળવે છે. રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે જે પુરુષો શ્રમ દળની બહાર છે તેમના માટે શિક્ષણ મુખ્ય કારણ રહે છે, જ્યારે મહિલાઓ માટે બાળ સંભાળ અને ઘરની જવાબદારીઓ મુખ્ય પરિબળો રહે છે.