તેલના ભાવ ભડક્યા, રૂપિયો ગગડ્યો: વૈશ્વિક તણાવે ભારતીય અર્થતંત્રને હચમચાવ્યું

મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવે વૈશ્વિક બજારોમાં ખળભળાટ મચાવ્યો છે, જેની સીધી અસર ભારતીય શેરબજાર અને રૂપિયા પર જોવા મળી છે. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં અચાનક આવેલો મોટો ઉછાળો ભારતના આયાત-આધારિત અર્થતંત્ર માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.

બજારમાં મોટો ઘટાડો

માર્ચ 2, 2026 ના રોજ, બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જનો સેન્સેક્સ 1,048.34 પોઈન્ટ ઘટીને 80,238.85 ના સ્તરે બંધ રહ્યો, જ્યારે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો નિફ્ટી 312.95 પોઈન્ટના ઘટાડા સાથે 24,865.70 પર સ્થિર થયો. બંને મુખ્ય સૂચકાંકોમાં 1.2% થી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો.

ક્રૂડ ઓઈલ અને રૂપિયા પર અસર

આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આવેલો મોટો ઉછાળો હતો. બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ $79.06 અને WTI ક્રૂડ $72.52 પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું, જેણે આયાતી તેલ પર નિર્ભર ભારત માટે ચિંતાઓ વધારી દીધી. આ ભૌગોલિક-રાજકીય અસ્થિરતા અને તેલના વધતા ભાવને કારણે રોકાણકારોનું જોખમ પ્રત્યેનું વલણ (risk aversion) વધ્યું. પરિણામે, ભારતીય રૂપિયો યુએસ ડોલર સામે 50 પૈસા નબળો પડીને 91.47 ની સપાટીએ બંધ થયો. આ જાન્યુઆરીના અંત બાદ રૂપિયાનો સૌથી મોટો એક દિવસીય ઘટાડો હતો. USD/INR એક્સચેન્જ રેટ 91.5540 હતો.

સેક્ટરલ અને વોલેટિલિટી પર અસર

બજારમાં વ્યાપક ઘટાડો જોવા મળ્યો, જેમાં ઓટોમોબાઈલ અને ઓઈલ એન્ડ ગેસ સેક્ટર લગભગ 2% ઘટ્યા. બજારની અસ્થિરતા દર્શાવતો વોલેટિલિટી ઈન્ડેક્સ (VIX) 25% જેટલો ઉછળ્યો. ટેકનિકલ રીતે, નિફ્ટી તેની ટ્રેન્ડલાઈનથી નીચે સરકી ગયો છે, જે નબળા મોમેન્ટમનો સંકેત આપે છે. તાત્કાલિક સપોર્ટ 24,600 પર અને રેઝિસ્ટન્સ 25,000 પર જોવા મળી રહ્યો છે.

માળખાકીય નબળાઈઓ છતી

વિશ્લેષકોએ ભારતની માળખાકીય નબળાઈઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો છે. દેશનો વર્તમાન ખાતાનો ખાધ (Current Account Deficit) જાન્યુઆરી 2026 સુધીમાં વધીને $34.68 બિલિયન થઈ ગયો હતો, જે ઓક્ટોબર 2025 પછીનો સૌથી મોટો છે. ભારત તેના ક્રૂડ ઓઈલની આયાતનો લગભગ 55% હિસ્સો મધ્ય પૂર્વમાંથી મેળવે છે, જે વૈશ્વિક તણાવ સમયે તેને વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે. ઉદ્યોગ સ્ત્રોતોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતના વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર માત્ર 20-25 દિવસના વપરાશ જેટલા છે, જે ચીનના છ મહિનાના ભંડાર કરતાં ઘણું ઓછું છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ $1 નો વધારો ભારત માટે વાર્ષિક $2 બિલિયનના વધારાના આયાત ખર્ચમાં પરિણમે છે, જે વેપાર ખાધ અને વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર પર દબાણ વધારે છે.

એશિયન બજારોમાં પણ ઘટાડો

આ પરિસ્થિતિનો પ્રભાવ માત્ર ભારતીય બજારો સુધી સીમિત નહોતો. એશિયન બજારોમાં પણ ઘટાડો જોવા મળ્યો, જેમાં જાપાનનો નિક્કી 2.7% અને દક્ષિણ કોરિયાનો કોસ્પી 4.3% ઘટ્યો.

આગળ શું?

વૈશ્વિક બજારોમાં હોળીની રજા બાદ (માર્ચ 4, 2026) ખુલતી વખતે, મધ્ય પૂર્વના તણાવની અસર ટ્રેડિંગ સેન્ટિમેન્ટ પર ચાલુ રહેવાની ધારણા છે. જો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઊંચા રહેશે, તો યુએસ ડોલર સામે રૂપિયો 92.00 ની સપાટી ફરીથી ટેસ્ટ કરી શકે છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ની વિદેશી હૂંડિયામણ બજારમાં હસ્તક્ષેપ ચલણમાં સ્થિરતા લાવવા માટે નિર્ણાયક રહેશે. જ્યાં સુધી ભૌગોલિક-રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓ ઓછી ન થાય અને તેલના ભાવ સ્થિર ન થાય ત્યાં સુધી બજારમાં સાવધાની જળવાઈ રહેવાની શક્યતા છે.