તેલના ભાવમાં તેજી, મોટા ઓક્શનથી ભારતીય બોન્ડ યીલ્ડમાં ઉછાળો: ફુગાવાનો ભય વધ્યો

બજાર પર દબાણ: ઓક્શન અને તેલની ભાવવધારો

ભારતીય સરકારી બોન્ડ બજારમાં અત્યારે બે મુખ્ય પરિબળો અસર કરી રહ્યા છે. એક તરફ, સરકાર ₹340 બિલિયન (લગભગ $3.68 બિલિયન) ની મોટી રકમનું બોન્ડ ઓક્શન કરવા જઈ રહી છે, જે બજારમાં પુરવઠા (Supply) ની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. બીજી તરફ, મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલી અસ્થિરતાને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ સતત ઊંચા રહ્યા છે, જે ભારતના આર્થિક દ્રષ્ટિકોણ અને બોન્ડના ભાવને અસર કરી રહ્યા છે.

ઓક્શનમાં માંગની કસોટી

નવી દિલ્હી આજે તેના બેન્ચમાર્ક 6.48% 2035 સરકારી સુરક્ષા (Government Security) નું ઓક્શન કરશે. બજારના સહભાગીઓ વેચાણ પહેલાં વધુ સારા દરોની અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે. કેટલાક ટ્રેડર્સ સૂચવી રહ્યા છે કે આ મોટા પુરવઠાને શોષવા માટે લગભગ 7% ની યીલ્ડની જરૂર પડી શકે છે. બેન્ચમાર્ક 10-વર્ષનો બોન્ડ યીલ્ડ હાલમાં લગભગ 6.95%-6.99% ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે, અને ગુરુવારે 6.9601% પર બંધ રહ્યો હતો. સરકાર ₹2,000 કરોડ સુધીના વધારાના સબ્સ્ક્રિપ્શન સ્વીકારવાની પણ સંભાવના છે.

ક્રૂડ ઓઈલનો આંચકો ફુગાવાના ભયને વધારે છે

બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ લગભગ $97 પ્રતિ બેરલની આસપાસ સ્થિર રહેવા એ ભારત માટે મોટી ચિંતાનો વિષય છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં ચાલી રહેલી સમસ્યાઓ, જે વૈશ્વિક તેલના લગભગ 20% વેપાર માટે મુખ્ય માર્ગ છે, તે ભાવોને જોખમને કારણે વધારી રહી છે. ભારત, જે તેની 90% થી વધુ તેલની આયાત (Import) કરે છે, તે આવા પુરવઠા વિક્ષેપો માટે ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. તેલના ભાવમાં આવી અસ્થિરતા ફુગાવાને વેગ આપે છે અને ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) વધારે છે. તેલના ભાવમાં દર $10 નો ફેરફાર ભારતના ખાધને GDP ના 0.3%-0.5% સુધી અસર કરી શકે છે અને ફુગાવાને 20-30 બેસિસ પોઈન્ટ્સ વધારી શકે છે. વિશ્લેષકોનો અંદાજ છે કે નાણાકીય વર્ષ 2026 (FY26) માં ભારતનો CPI ફુગાવો 4.5%-4.8% સુધી પહોંચી શકે છે, જે RBI ના લક્ષ્યાંક કરતાં વધી જશે.

સ્વેપ દરો સાવચેતીનો સંકેત આપે છે

ઓવરનાઈટ ઈન્ડેક્સ સ્વેપ (OIS) દરો પણ સાવચેતી સૂચવે છે. એક વર્ષનો OIS દર 5.8625%, બે વર્ષનો 6.06% અને પાંચ વર્ષનો દર વધીને 6.3850% બંધ થયો હતો. તાજેતરના ડેટા મુજબ, પાંચ વર્ષનો સ્વેપ દર લગભગ 6.40% ની આસપાસ છે, જે વર્તમાન અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ફિક્સ્ડ રેટ્સ માટે સતત માંગ દર્શાવે છે. બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં લગભગ ₹4.57 ટ્રિલિયનનો સરપ્લસ લિક્વિડિટી (Liquidity) જાળવી રાખે છે.

યીલ્ડ અને રિસ્ક પ્રીમિયમ

ભારતનો 10-વર્ષનો સરકારી બોન્ડ યીલ્ડ હાલમાં લગભગ 6.94%-6.97% ની આસપાસ છે. યુ.એસ.ના 10-વર્ષના ટ્રેઝરી (જે 8 એપ્રિલ 2026 ના રોજ 4.240% ની સામે ભારતના 6.925% યીલ્ડ સાથે 268.5 બેસિસ પોઈન્ટ્સ પર હતો) ની સરખામણીમાં આ એક નોંધપાત્ર પ્રીમિયમ દર્શાવે છે. તાજેતરમાં, તેલના આંચકા, ફ્યુઅલ ટેક્સમાં ઘટાડો અને રૂપિયાના નબળા પડવાને કારણે 10-વર્ષના બેન્ચમાર્ક યીલ્ડમાં લગભગ ચાર વર્ષનો સૌથી મોટો સાપ્તાહિક વધારો (20 બેસિસ પોઈન્ટ્સ) જોવા મળ્યો હતો. ભૂ-રાજકીય જોખમો (Geopolitical Risks) આવા અર્થતંત્રોમાં સાર્વભૌમ જોખમ પ્રીમિયમ (Sovereign Risk Premiums) ને સરેરાશ 45 બેસિસ પોઈન્ટ્સ સુધી વધારી શકે છે.

માળખાકીય નબળાઈઓ યથાવત

ભારતની તેલ આયાત પરની ભારે નિર્ભરતા (82% સુધી) એક માળખાકીય નબળાઈ ઊભી કરે છે જે તેના સાર્વભૌમ જોખમ પ્રીમિયમને ઊંચો રાખે છે. વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં થતી વધઘટ ભારતના ફિસ્કલ અને ફુગાવાના દ્રષ્ટિકોણને સીધી અસર કરે છે. વર્તમાન ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિ આ જોખમને વધુ વકરાવી રહી છે, જેના પરિણામે લાંબા ગાળાનો ફુગાવો અને મોટા ખાધ થઈ શકે છે, જે ઊંચા ધિરાણ ખર્ચ તરફ દોરી જાય છે.

યીલ્ડ આગાહીઓ અને RBI નો અભિગમ

વિશ્લેષકો આગાહી કરે છે કે ભારતનો 10-વર્ષનો સરકારી બોન્ડ યીલ્ડ વધી શકે છે, સંભવતઃ સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં 7.555% અને ડિસેમ્બર 2026 સુધીમાં 7.673% સુધી પહોંચી શકે છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ તાજેતરમાં રેપો રેટ 5.25% પર જાળવી રાખ્યો છે, પરંતુ વૃદ્ધિ અને ઊંચા ફુગાવાના જોખમો સામે ચેતવણી આપી છે, ખાસ કરીને ઉર્જા કિંમતોના કારણે. જ્યારે બજારો વ્યાજ દરમાં વધારાની અપેક્ષા રાખતા હતા, ત્યારે RBI નો વર્તમાન તટસ્થ અભિગમ ટૂંકા ગાળા માટે ટેકો આપી શકે છે. જોકે, તેલના ભાવ અને ભૂ-રાજકીય મુદ્દાઓથી થતું સતત ફુગાવાનું જોખમ બોન્ડ બજારના ભવિષ્યના પ્રદર્શનને ભારે અસર કરશે.