Whalesbook
આર્થિક વૃદ્ધિમાં મોટો ફેરફાર (Economic Growth Divergence)
છેલ્લા બે દાયકામાં, ઓડિશાએ મજબૂત આર્થિક વૃદ્ધિ દર્શાવી છે. 2011-12 થી 2023-24 દરમિયાન રાજ્યના ગ્રોસ સ્ટેટ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (GSDP) નો વાર્ષિક સરેરાશ વૃદ્ધિ દર 7.0 ટકા રહ્યો છે. આ પશ્ચિમ બંગાળના 4.7 ટકા અને રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 6.0 ટકા કરતાં વધુ છે. પરિણામે, ભારતના GDP માં ઓડિશાનો ફાળો વધ્યો છે, જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળનો ફાળો ઘટ્યો છે.
માથાદીઠ આવકમાં ઓડિશા આગળ (Per Capita Income Overtake)
આ આર્થિક અંતરનું એક મુખ્ય સૂચક માથાદીઠ આવક (Per Capita Income) છે. વર્ષ 2000-01 માં, ઓડિશાની માથાદીઠ આવક રાષ્ટ્રીય સરેરાશના 56 ટકા કરતાં પણ ઓછી હતી. 2024-25 સુધીમાં, તે વધીને ₹1,68,966 થઈ ગઈ છે, જે પશ્ચિમ બંગાળના ₹1,63,467 કરતાં સહેજ વધારે છે અને રાષ્ટ્રીય બેન્ચમાર્કનો 82 ટકા સુધી પહોંચી ગયું છે. બીજી તરફ, પશ્ચિમ બંગાળ 80 ટકા પર આવી ગયું છે.
નાણાકીય સ્થિતિમાં તફાવત (Fiscal Strength Gap)
NITI Aayog ના ફિસ્કલ હેલ્થ ઇન્ડેક્સ (Fiscal Health Index) મુજબ, બંને રાજ્યો વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત જોવા મળે છે. 18 મુખ્ય રાજ્યોમાં ઓડિશા 73.1 ના સ્કોર સાથે પ્રથમ ક્રમે આવ્યું છે, જેનું કારણ તેની મજબૂત આવકનો આધાર છે. રાજ્યની પોતાની ટેક્સ આવક (Own Tax Revenue) GSDP ના 7 ટકા છે, જે પશ્ચિમ બંગાળના 5.4 ટકા કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. ઓડિશાની નોન-ટેક્સ આવક (Non-Tax Revenue), જે Mining Revenue થી વધી છે, તે GSDP ના 6.8 ટકા જેટલી પ્રભાવશાળી છે, જે પશ્ચિમ બંગાળના ફક્ત 0.2 ટકા કરતાં ઘણી વધારે છે. આ નાણાકીય ફાયદો ઓડિશાને રોકાણ માટે વધુ સુગમતા આપે છે.
માનવ વિકાસના સૂચકાંકો (Human Development Indicators)
જ્યારે આર્થિક મેટ્રિક્સ ઓડિશાની તરફેણમાં છે, ત્યારે પણ પશ્ચિમ બંગાળ કેટલાક માનવ વિકાસ ક્ષેત્રોમાં આગળ છે. ગ્રામીણ પશ્ચિમ બંગાળમાં માસિક માથાદીઠ વપરાશ ખર્ચ (MPCE) વધુ છે, જોકે ઓડિશાનો શહેરી વપરાશ સહેજ વધારે છે. પશ્ચિમ બંગાળનો ગરીબી દર 11.89 ટકા છે, જે ઓડિશાના 15.68 ટકા કરતાં ઓછો છે. Life Expectancy, Infant Mortality Rate (IMR) અને Maternal Mortality Ratio (MMR) માં પણ પશ્ચિમ બંગાળનું પ્રદર્શન વધુ સારું છે. જોકે, બંને રાજ્યો મહિલાઓ અને બાળકોમાં એનિમિયા (Anemia) ના ઊંચા દર સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.
આ પરિવર્તન પાછળના કારણો (Reasons for the Shift)
ઓડિશાની વૃદ્ધિનો શ્રેય મુખ્યત્વે તેના કુદરતી સંસાધનો, ખાસ કરીને ખનિજો, સાથે અસરકારક શાસન, નાણાકીય શિસ્ત અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનને આપવામાં આવે છે. પશ્ચિમ બંગાળ તેના મજબૂત માનવ મૂડી હોવા છતાં, ઉદ્યોગ અને આવક વધારવામાં માળખાકીય પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. ભવિષ્યમાં, ઓડિશાએ આર્થિક લાભોને આરોગ્ય સુધારણામાં ફેરવવાની જરૂર પડશે, જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળે પુનઃપ્રાપ્તિને વેગ આપવા માટે ઉદ્યોગ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પુનર્જીવિત કરવાની જરૂર છે.