નેપાળમાં આવેલા ભયાનક પૂરને કારણે લગભગ **1,000** લોકોના મોત થયા છે અને **14** મોટા હાઈડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને ગંભીર નુકસાન થયું છે. આ દુર્ઘટના બાદ IFC અને ADB જેવી વૈશ્વિક સંસ્થાઓની ક્લાઈમેટ-રિસ્ક મોડેલિંગ સામે ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે.
કુદરતી આફત અને તબાહીનું પ્રમાણ
26 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ નેપાળમાં આવેલા બરફ અને પથ્થરોના મોટા સ્ખલન (Avalanche) બાદ આવેલી ફ્લેશ ફ્લડથી ભારે વિનાશ સર્જાયો છે. 1 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીના રિપોર્ટ મુજબ, મૃત્યુઆંક 990 ને પાર કરી ગયો છે, જ્યારે 3,900 થી વધુ લોકો લાપતા છે. આ હોનારતનું મુખ્ય કારણ લેન્ડે ખોલા નદીમાં સર્જાયેલો અવરોધ અને ત્યારબાદ તેનો તૂટવાનો બનાવ હતો, જેનાથી નેપાળની 10% પાવર ક્ષમતાને અસર પહોંચી છે.
ઈન્વેસ્ટમેન્ટ અને જવાબદારી પર સવાલો
આ આફતમાં સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત પ્રોજેક્ટ્સમાં Upper Trishuli-1 હાઈડ્રોપાવર પ્લાન્ટ સામેલ છે, જેનું 84% કામ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું. આ પ્રોજેક્ટમાં International Finance Corporation (IFC) અને Asian Development Bank (ADB) દ્વારા $453 મિલિયન નું મોટું રોકાણ કરવામાં આવ્યું હતું. કુદરતી આફત સમયે કામદારો ટનલમાં ફસાઈ જવાની ઘટનાએ પ્રોજેક્ટની સુરક્ષા અને ભૂકંપગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં બાંધકામના પ્રોટોકોલ્સ પર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂક્યા છે.
નિષ્ફળ રિસ્ક મોડેલ અને ગ્લોબલ સ્ક્રુટિની
નિષ્ણાતો હવે એ વાત પર ભાર મૂકી રહ્યા છે કે શું લેન્ડર્સે Glacial Lake Outburst Floods (GLOFs) ના જોખમોને નજરઅંદાજ કર્યા હતા? Green Climate Fund (GCF) પણ ટીકાના ઘેરામાં છે, કારણ કે નેપાળના પૂર-સુરક્ષા પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપવામાં 7 વર્ષનો વિલંબ થયો હતો.
હવે આ સમગ્ર મામલો માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંકટ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે 'ક્લાઈમેટ જસ્ટિસ' અને 'મોરલ લાયબિલિટી' ની ચર્ચામાં ફેરવાઈ ગયો છે. નેપાળ સરકાર હવે વૈશ્વિક સ્તરે ક્લાઈમેટ કોમ્પેન્સેશન (Climate Compensation) માંગવાની તૈયારી કરી રહી છે, જે આગામી સમયમાં હિમાલયમાં થનારા પ્રોજેક્ટ્સના ફાઇનાન્સિંગ મોડેલને સંપૂર્ણપણે બદલી શકે છે.