નંદન નિલેકણીની આગેવાની હેઠળની સરકારી ટાસ્ક ફોર્સે પરીક્ષાઓમાં પેપર લીક અટકાવવા માટે AI-જનરેટેડ પ્રશ્નપત્રો અને કમ્પ્યુટર-આધારિત પરીક્ષણ (CBT)નો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ વ્યૂહરચનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સ્ટેટિક પેપર સિસ્ટમને બદલીને ડાયનેમિક અને રીઅલ-ટાઇમ પરીક્ષણ લાવવાનો છે.
પેપર લીક સામે ટેકનોલોજીનો માસ્ટરપ્લાન
નેશનલ એક્ઝામિનેશન રિફોર્મ્સ માટેની સરકારી ટાસ્ક ફોર્સના વડા નંદન નિલેકણીએ એક બ્લૂપ્રિન્ટ તૈયાર કરી છે જેનો હેતુ કાયમી ધોરણે પેપર લીકની સમસ્યાને જડમૂળથી દૂર કરવાનો છે. હાલની પદ્ધતિમાં વપરાતા સ્ટેટિક, પ્રી-પ્રિન્ટેડ પ્રશ્નપત્રો જ મોટાભાગે ફ્રોડ ગેંગ્સનું નિશાન બને છે. આના બદલે, સમિતિએ પરીક્ષાના થોડા સમય પહેલા જ AI-ડ્રિવન પ્રશ્ન બેંકમાંથી યુનિક પ્રશ્નપત્રો જનરેટ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
આ વ્યૂહરચના કેવી રીતે કામ કરશે?
આ પ્લાન પાછળનો મુખ્ય તર્ક પેપર લીકથી થતા આર્થિક ફાયદાને ખતમ કરવાનો છે. જો દરેક બેચ કે વિદ્યાર્થી માટે પરીક્ષાના થોડા જ સમય પહેલા પ્રશ્નો ડાયનેમિકલી જનરેટ કરવામાં આવે, તો લીક થવાની શક્યતા શૂન્ય થઈ જાય છે, કારણ કે લીક થયેલી માહિતીનું કોઈ મૂલ્ય જ રહેતું નથી.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઉદ્યોગ પર અસર
પૂરેપૂરી રીતે કમ્પ્યુટર-આધારિત પરીક્ષણ (CBT) પર શિફ્ટ થવા માટે મોટાપાયે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અપગ્રેડની જરૂર પડશે. ભારતમાં હાલમાં લગભગ 1,50,000 ટેસ્ટિંગ લોકેશન છે, જેને વધુ સુરક્ષિત અને વિસ્તૃત કરવાની જરૂર રહેશે. જુલાઈ 2026 થી શરૂ થયેલી આ ટાસ્ક ફોર્સે અત્યાર સુધીમાં લગભગ 60 જેટલી બેઠકો કરી છે.
આ સુધારાથી ભવિષ્યમાં IT સેવાઓ, સાયબર સિક્યોરિટી અને એજ્યુકેશન ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે મોટી તકો ઊભી થઈ શકે છે. જોકે, આ પદ્ધતિમાં સાયબર હુમલા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ડિજિટલ એક્સેસ જેવા પડકારો પણ છે, જેનું સમાધાન સરકારની અંતિમ પોલિસીમાં ખૂબ મહત્વનું બની રહેશે.