મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની ભયાવહ અસર: વૈશ્વિક બજારોમાં કડાકો, ભારતીય માર્કેટ કેપમાં **₹10 લાખ કરોડ**નું ગાબડું!

યુદ્ધની ભયાવહ અસર: બજારોમાં ભારે કડાકો

મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની ગંભીર પરિસ્થિતિના કારણે વૈશ્વિક નાણાકીય બજારોમાં સોમવાર, 2 માર્ચ, 2026 ના રોજ ભારે વેચવાલી જોવા મળી. પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ વધવાથી ક્રૂડ ઓઇલના બેન્ચમાર્ક ભાવમાં 8% થી 13% સુધીનો ઉછાળો આવ્યો, જેમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ $80 પ્રતિ બેરલની સપાટી વટાવી ગયું. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા મુખ્ય પુરવઠા માર્ગોમાં વિક્ષેપની સંભાવનાએ ગંભીર ચિંતાઓ ઊભી કરી છે.

ભારતીય શેરબજાર પર શું અસર થઈ?

આ વૈશ્વિક મંદીની અસર ભારતીય શેરબજાર પર પણ જોવા મળી. ત્રણ દિવસના કારોબાર દરમિયાન, રોકાણકારોની સંપત્તિમાં લગભગ ₹10 લાખ કરોડનો ઘટાડો થયો. સેન્સેક્સ અને નિફ્ટી બંને ભારે ઘટાડા સાથે ખુલ્યા હતા. સેન્સેક્સ 1,048 પોઈન્ટ ઘટ્યો જ્યારે નિફ્ટી 50 માં 313 પોઈન્ટનો ઘટાડો નોંધાયો. આ દરમિયાન, 869 થી વધુ કંપનીઓના શેર 52-સપ્તાહના નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયા. વૈશ્વિક સ્તરે, સંરક્ષણ ક્ષેત્રના શેરોમાં તેજી જોવા મળી, જ્યારે મુસાફરી અને હોસ્પિટાલિટી ક્ષેત્રના શેરો પર દબાણ આવ્યું. ઈન્ટરગ્લોબ એવિએશન જેવી એરલાઇન્સ 7% થી વધુ ઘટ્યા.

ગ્લોબલ બજારોની સ્થિતિ

યુએસ-આધારિત ઈરાન પરના હુમલાઓ અને તેના વળતા જવાબોએ વૈશ્વિક બજારોમાં 'રિસ્ક-ઓફ' (risk-off) સેન્ટિમેન્ટને વેગ આપ્યો. યુએસ સ્ટોક ફ્યુચર્સ 1% થી વધુ ઘટ્યા, જ્યારે યુરોપિયન સૂચકાંકો જેવા કે FTSE 100 અને CAC 40 પણ નીચે આવ્યા. એશિયન બજારોમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ જોવા મળ્યો, જેમાં શાંઘાઈમાં ઓઇલ સ્ટોક્સમાં વધારો થયો જ્યારે હોંગકોંગ અને જાપાન ઘટ્યા.

ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ: તેલના ભાવ અને ભારત પર અસર

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતાં વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાના લગભગ 20% માં વિક્ષેપની સંભાવના તેલના ભાવોને $100 થી $130 પ્રતિ બેરલ સુધી લઈ જઈ શકે છે. આ ભારત જેવા મોટા તેલ આયાતકાર દેશો માટે ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે તેનાથી ચાલુ ખાતાની ખાધ (current account deficit) વધશે, રૂપિયા નબળો પડશે (જે 91 પ્રતિ ડોલરની સપાટી વટાવી ગયો હતો) અને મોંઘવારી વધશે. ભારતમાં હાલ ત્રણ સપ્તાહનો ક્રૂડ ઓઇલ સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે, જે ટૂંકા ગાળા માટે રાહત આપી શકે છે.

AI નો ઉપયોગ અને અન્ય સમાચારો

આ દરમિયાન, એક રસપ્રદ વિકાસમાં, એવા અહેવાલો આવ્યા છે કે યુએસ લશ્કરે ઈરાન પરના હુમલા દરમિયાન ગુપ્તચર મૂલ્યાંકન અને લક્ષ્ય પસંદગી માટે Anthropic ના Claude AI નો ઉપયોગ કર્યો હતો. બીજી તરફ, ભારત અને કેનેડાએ 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર $50 બિલિયન સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે અને $2.6 બિલિયનના યુરેનિયમ પુરવઠા સોદા પર હસ્તાક્ષર કરવાની સંમતિ આપી છે.

નિષ્ણાતોની ચિંતા અને SEBI નું વલણ

નિષ્ણાતો માને છે કે તેલના ભાવમાં $4 થી $10 પ્રતિ બેરલનો ભૌગોલિક-રાજકીય જોખમ પ્રીમિયમ બજારની સ્થિરતા માટે સતત ખતરો છે. યુદ્ધની અવધિ અનિશ્ચિત છે અને જો તે લાંબુ ચાલશે તો વૈશ્વિક ફુગાવાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જે સેન્ટ્રલ બેંકો દ્વારા વ્યાજ દરમાં ઘટાડો મુલતવી રાખવાનું કારણ બની શકે છે.

આ અસ્થિરતા વચ્ચે, ભારતીય સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) ના અધ્યક્ષ તુહિન કાંતા પાંડેએ ડેરિવેટિવ્ઝ સુધારાઓ અંગે 'રાહ જુઓ અને જુઓ' (wait and watch) નો અભિગમ અપનાવ્યો છે. તેઓ હાલના નિયમોની અસરનું મૂલ્યાંકન કરવા માંગે છે, કારણ કે લગભગ 92% રિટેલ ટ્રેડર્સ ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સ સેગમેન્ટમાં નુકસાન સહન કરે છે. SEBI નો આ માપેલું નિયમનકારી વલણ વર્તમાન અનિશ્ચિતતા વચ્ચે બજારની સ્થિરતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.

ભવિષ્યની સંભાવનાઓ

તેલના ભાવો અંગે નિષ્ણાતોના મંતવ્યો અલગ-અલગ છે. કેટલાક 2026 માટે $60-$63 પ્રતિ બેરલની સરેરાશ આગાહી કરી રહ્યા છે, જ્યારે અન્ય લોકો માને છે કે જો વિક્ષેપ ગંભીર અથવા લાંબો રહેશે તો ભાવ $80 કે $100+ સુધી પહોંચી શકે છે. OPEC+ ઉત્પાદનમાં એપ્રિલમાં 206,000 બેરલ પ્રતિ દિવસનો વધારો કરી શકે છે, જે ભાવ પર થોડું દબાણ લાવી શકે છે.