ભારતીય મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં મોટું અંતર જોવા મળ્યું છે. મોટા ઉદ્યોગો આર્થિક ઉત્પાદન પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે, જ્યારે નાની ફેક્ટરીઓ ભારે દેવું અને ઓછી પ્રોડક્ટિવિટીનો સામનો કરી રહી છે.
મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં બેવડું ચિત્ર
Annual Survey of Industries ના તાજેતરના આંકડા મુજબ, ભારતીય મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં મોટું માળખાકીય અંતર છે. જે ફેક્ટરીઓમાં 200 થી વધુ કામદારો છે, એવી ફેક્ટરીઓ માત્ર 10.4% છે, પરંતુ તે કુલ મેન્યુફેક્ચરિંગ વેલ્યુના 72% જેટલું ઉત્પાદન કરે છે. આ દર્શાવે છે કે મૂડી-આધારિત (Capital-intensive) કંપનીઓ જ ઔદ્યોગિક ગ્રોથના મુખ્ય ડ્રાઇવર છે.
નાના એકમોની સમસ્યા
પીરામિડના બીજા છેડે સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. 10 કે તેથી ઓછા કામદારો ધરાવતા માઇક્રો-યુનિટ્સ કુલ નોંધાયેલી ફેક્ટરીઓમાં 36% થી વધુ છે, છતાં તેમનું યોગદાન કુલ ઉત્પાદનમાં માત્ર 2% જ છે. તેવી જ રીતે, 50 થી ઓછા કામદારો ધરાવતી ફેક્ટરીઓ 71% હોવા છતાં માત્ર 10% વેલ્યુ જ જનરેટ કરે છે. આ નાના યુનિટ્સ લો-પ્રોડક્ટિવિટીના ચક્રમાં ફસાયેલા છે.
દેવાનું જોખમ અને નાણાકીય સ્થિતિ
નાના એકમો માટે દેવું એક મોટું સંકટ છે. માઇક્રો-યુનિટ્સનો લોન-ટુ-વેલ્યુ રેશિયો 85% છે, જે મોટી કંપનીઓના 39% ની સરખામણીએ ઘણો વધારે છે. આ ઉંચા દેવાને કારણે તેઓ નવી મશીનરી કે ટેકનોલોજીમાં રોકાણ કરી શકતા નથી.
FY25 ની સ્થિતિ અને આશા
મર્યાદાઓ છતાં, FY25 માં ઇન્ડસ્ટ્રીયલ આઉટપુટ 7.81% અને રોજગારી 7.19% વધી છે. જોકે, માત્ર 2.7% ફેક્ટરીઓ પાસે જ ફોર્મલ R&D વિભાગ છે, જે ઇનોવેશન ગેપ દર્શાવે છે. હવે રોકાણકારોની નજર સરકારની પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ્સ (PLI) જેવી પોલિસીઓ પર છે, જે આ ગેપને ઘટાડવામાં કેટલી મદદરૂપ થાય છે.