મહારાષ્ટ્ર સરકાર હવે રાજ્યસ્તર પર 'Maha CSR Authority' બનાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ નિર્ણયનો ઉદ્દેશ્ય કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી (CSR) ફંડને એકત્રિત કરવાનો છે, પરંતુ આનાથી કંપનીઓની સ્વાયત્તતા સામે જોખમ ઊભું થયું છે.
મહારાષ્ટ્ર સરકારે રાજ્યમાં CSR ફંડને વ્યવસ્થિત કરવા માટે 'Maha CSR Authority' સ્થાપવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ ઓથોરિટીના વડા મુખ્યમંત્રી હશે અને તેમાં સરકારી અધિકારીઓ તથા ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓનો સમાવેશ થશે. સરકારની યોજના એક 'પ્રોજેક્ટ બેંક' બનાવવાની છે, જેમાં કંપનીઓએ તેમનું CSR ફંડ રોકવાનું રહેશે.
કોર્પોરેટ સ્વાયત્તતા સામે ખતરો
કંપની એક્ટની કલમ 135 મુજબ, હાલમાં કંપનીના બોર્ડ પાસે નક્કી કરવાનો અધિકાર છે કે તેમનું CSR ફંડ ક્યાં ખર્ચવું. આનાથી કંપનીઓ પોતાની પસંદગીના સામાજિક કાર્યો કરી શકે છે. ટીકાકારોનું માનવું છે કે સરકારી ઓથોરિટીના કારણે કંપનીઓની આ આઝાદી છીનવાઈ શકે છે. આનાથી CSR જેવી સ્વૈચ્છિક પ્રવૃત્તિ સરકારી એજન્ડાનું વિસ્તરણ બની શકે છે.
રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ?
કંપનીઓ માટે સૌથી મોટો ડર 'ગર્ભિત દબાણ' (Implicit Coercion)નો છે. જે કંપનીઓને સરકારી કામકાજ માટે મંજૂરીઓની વારંવાર જરૂર પડતી હોય, તેઓ સરકારના ઈશારે આ ફંડ આપવા મજબૂર બની શકે છે. મહારાષ્ટ્રમાં વાર્ષિક CSR ખર્ચ આશરે ₹8,700 કરોડ જેટલો છે. જો આ રકમ કેન્દ્રિત થઈ જશે, તો નાના અને સ્વતંત્ર NGOને મળતા ફંડ પર કાતર ફરી શકે છે. હજુ સુધી આ બાબતે કોઈ ઓફિશિયલ એક્સચેન્જ ફાઇલિંગ નથી થયું, પરંતુ રોકાણકારો માટે આ બાબત આગામી સમયમાં મોટું 'મોનિટરિંગ પોઈન્ટ' બની રહેશે.