GST લાગુ થયા બાદ મહારાષ્ટ્રનો રાજ્ય ટેક્સ રેવન્યુમાં હિસ્સો વધીને 20.4% થયો છે, જે તેને દેશનો સૌથી મોટો ટેક્સ કન્ટ્રીબ્યુટર બનાવે છે. India Ratings and Researchના રિપોર્ટ મુજબ, આ વધારાનું મુખ્ય કારણ રાજ્યમાં વધતું કન્ઝમ્પશન, સર્વિસ સેક્ટરનો વિકાસ અને ટેક્સ કમ્પ્લાયન્સમાં થયેલો સુધારો છે. GST ફ્રેમવર્ક હેઠળ રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ટેક્સ બુઓયન્સીમાં મોટો સુધારો જોવા મળ્યો છે.
GST ફ્રેમવર્કથી ટેક્સ કાર્યક્ષમતામાં વધારો
2017 માં શરૂ થયેલ GST સિસ્ટમે, અનેક પરોક્ષ કરવેરા અને સેસને એક યુનિફાઇડ ફ્રેમવર્કમાં બદલીને, રાજ્યોની રેવન્યુ કલેક્શન પદ્ધતિમાં સુધારો કર્યો છે.
India Ratings and Research (Ind-Ra) દ્વારા 26 રાજ્યો પર કરવામાં આવેલા વિશ્લેષણ મુજબ, GST અમલીકરણ પહેલાના FY14–FY17 સમયગાળામાં 0.6 જેટલી રહેલી ટેક્સ બુઓયન્સી (આર્થિક વૃદ્ધિ સાથે ટેક્સ રેવન્યુનો ગ્રોથ રેશિયો) GST પછીના FY18–FY26 સમયગાળામાં વધીને 2.9 થઈ છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે GST એ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ટેક્સ કલેક્શનની કાર્યક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે.
મહારાષ્ટ્ર શા માટે રેવન્યુ ચાર્ટમાં ટોચ પર?
મહારાષ્ટ્રના આ પ્રભુત્વ પાછળ મુખ્યત્વે રાજ્યનું ઉચ્ચ ડોમેસ્ટિક કન્ઝમ્પશન અને મજબૂત સર્વિસ સેક્ટર જવાબદાર છે. આ પરિબળો રાજ્યને GSTના ડેસ્ટિનેશન-બેઝ્ડ સ્વરૂપનો લાભ ઉઠાવવામાં મદદ કરે છે, જ્યાં ટેક્સ વસ્તુઓ અને સેવાઓના વપરાશના સ્થળે વસૂલવામાં આવે છે, ઉત્પાદનના સ્થળે નહીં. GST સુધારાઓ પછી કર્ણાટક, ગોવા, સિક્કિમ અને મણિપુર જેવા રાજ્યોએ પણ ટેક્સ કલેક્શન કાર્યક્ષમતામાં સારો દેખાવ કર્યો છે.
કરદાતાઓનો વ્યાપ વધ્યો અને કમ્પ્લાયન્સ સુધર્યું
રાષ્ટ્રીય સ્તરે, યુનિફાઇડ ટેક્સ સિસ્ટમમાં સંક્રમણએ વધુ બિઝનેસને ફોર્મલ અર્થતંત્રમાં લાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. સત્તાવાર ડેટા દર્શાવે છે કે દેશભરમાં કરદાતાઓની સંખ્યા 2017 માં 67 લાખ થી વધીને મે 2026 સુધીમાં આશરે 1.65 કરોડ થઈ ગઈ છે. આ વૃદ્ધિને ટેકનોલોજી, કમ્પ્લાયન્સ મોનિટરિંગ માટે એડવાન્સ ડેટા એનાલિટિક્સ અને સરળ ટેક્સ સ્ટ્રક્ચર દ્વારા સમર્થન મળ્યું છે.
સ્ટેટ GST કલેક્શનમાં વૃદ્ધિના વલણો
નાણાકીય ડેટા અનુસાર, સ્ટેટ GST (SGST) કલેક્શનમાં FY18 અને FY26 વચ્ચે વાર્ષિક 9% નો વધારો થયો છે, જે કુલ ₹12.9 લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યો છે. આ વૃદ્ધિ દર નોંધપાત્ર છે કારણ કે તે એવા સમયે થયો છે જ્યારે રાજ્યોના એકંદર ગ્રોસ સ્ટેટ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (GSDP) ગ્રોથ 10.4% પર સ્થિર થયો હતો. આ દર્શાવે છે કે ટેક્સ સિસ્ટમમાં થયેલા માળખાકીય ફેરફારોએ રાજ્ય સરકારો માટે વધુ સ્થિર રેવન્યુ ફાઉન્ડેશન પૂરું પાડ્યું છે.